Э.Л. Юнусова

Кеше гомере - диң гездә ге бер тамчы, мә ң гелекнең бер мизгеле генә. Шушы кыска гына вакыт эчендә кеше зур-зур планнар кора, уйлаганын эшлә п ө лгерергә, жирдә узенең эзен калдырырга, мә нгелек яшә п алырга тели hә м гомере буе шуна омтыла. Ул омтылган биеклек - чалт аяз кү кле, ак саф биеклек.

Без барыбызда кү ккә кү тә релә - камиллеккә ирешә алабыз, ә мма кү бебез узебезне чикли. Шуны онытмаска кирә к: кү злә р бары каршылыкны гына курә, э фикерлә ребез, уйларыбыз, ирекле булып кала. Һ ә рбер кеше уз гомерендә узенә ниндидер бер мә гнә кертә, максат куя hә м шуны чынга ашыру, ягъни яшә у, анын яшә ешенен асылы булып тора да инде. Ә гә рдә синен андый максатларын юк икә н, димэк алар бик кечкенә яки гади, шуна курә син аларны сизмисен генә. Ә читтә н караганда ул бик яхшы куренә. Мә сә лә н: берә ү атна буе тир тугеп эшли, hә м житмә гә ненә кредит алып ө ен заманча җ ихазлар белэн тутыра, монын яшә ү мә гънә се - иртә гә дә н яши башлау. Ә кемдер атна буе эшли, эшлә гә нен казиноларда, уен автоматларында туздыра.Мондый кеше - бер кө нлек белә н генә яши. Яшә унен асылы гомергә бер булмый, кешесенә карап ул хә рдаим узгә реп торырга мө мкин.

Шулай, ә гә р дә сез узегездә н сон эз калдыру белә н канә гатьлә нә сез икэн, монда тө гә ллә ргә дә мө мкин. Нинди эз, тирә нме, юкмы - анысы мө хим тугел. Кунеленә тынычлык урнаштырырдай гына булсын. Һ ә р эшенә, хә рбер телә генә мә гънә бируче, аларны берлә штеруче яшә веннең бердә н бер асылына китереп тортә дә инде. Тик бу җ авапны инде узенә табарга кирә к. Бу ә ллә ни кыен булмаячак. Аны бары тик кунелең белә н кабул итеп, яшә ешеннен маягы итеп кую гына каршылыклар тудырачак. Ин беренче чиратта - узендә. Ә узенне аклар ө чен сә бә плә р эзли башлыйсын. Һ эр кеше бу тормышта узеннә н сон якты эз калдырырга яратылган дип уйлыйм мин.

Кеше дө ньяга килә, аякка баса, белем ала, тормышта ү з урынын эзли башлый. Кемгә дер бу урынны табу ө чен бик кыска вакыт та җ итә, ә кемдер инде ү з максатына сикә лтә ле, бормалы юллар аша ү теп ирешә. Лә кин ү з гомерендә изге гамә ллә ре белә н ү зеннә н сон килгә н буынга якты исемен калдыра алу кешенен бурычы.

Л.Р.Митрофанова
Минем бу иншамда фронтта сугышкан солдатлар турында гына тугел, э бер ничэ бала белэн калган хатыннар, бердә н-бер улын кө теп калган аналар һ ә м тә рә зә дә н кү злә рен алмыйчы ә тилә рен кө ткә н балалар турында язасым килә.Аларда бит сугышка бик зур ө леш керткә ннә р.

1941 елның 22 нче июнендә бө тен дө нья Бө ек Ватан сугышы башлана.Ул барлык ир-егетлә рне гайлә лә реннә н, балаларыннан аерып, бер кешене җ ә ллә миче ачы сугышка алып китә.Бу кө нне озакламый курешергэ “ант” итеп саубуллашкан парлар бик кү п булгандыр. Фатих Кә римне “Ант” шигырендә без ир-егетлә рнең хич-шиксез туган якны якларга һ ә м бер авырлыктанда курыкмаска ант киткә ннә рен аерым-ачык курә без:

Юлбасарлар таптый җ иребезне,

Ватан сугышына мин китә м.

Менә – балам. Син – ә нкә се аның,

Балабызны тотып ант итә м:

Шушы балам ө чен, синең ө чен,

Нә селем ө чен, туган ил ө чен,

Мылтык тотып баскан җ иремнә н

Бер адым да артка чигенмә м.

Кайбер гайлә дә хатыннар ирлә рен, бер ничә улларын затып, япа-ялгызы гына калалар.Ул аналарның ачы сугыштан кү пме кү з яшьлә ре туккә ннә рен кү з алдына да китереп булмый... 4 ел буе барган сугыш мең лә гә н кеше язмышын мә нгелеккә алып китә.

Сугыш еллары турында сө йлә гә ндә фронттагы сугышчылар турында гына тү гел, ә тылда хезмә т иткә н хатын-кызлар турындада ә йтергә кирә к. Сугышның беренче кө ннә реннә н ү к алар бө тен авырлыкны калдырып ирлә ре урынынна станоклар артында эшли башлыйлар.
Тылда эшлә гә н хатыннаргы багышлап рус язучысы Владимир Абросимов шигырь яза:

Да, были, как века, мгновенья.
Об этом тяжело вспоминать-
Хватило б только сил, терпенья,
чуть слышно повторяла мать.
Когда заря ещё дремала
И крепко спали петухи,
Она, ослабшая вставала
На ошалелые гудки.
Ей было 27 неполных
Внося сибирскую метель в избу,
Она валилась, помню,
Едва раздевшись, на постель.
Уставши за день несказанно,
Она шептала, как вчера:
- Успеть бы отдохнуть мне за ночь, -
И затихала до утра.

Минем ү земнең ә тиемнең ә нисе Заляева Мияссә рә Галиә хмә т кызы турында сө йлә п утә сем килә.

Бө ек Ватан сугышы башланган елны ә бием сугышка бабамны Заляев Ә хмә тхужаны озата.Ә бекә йгә 37 яшь була.Балалар, ө йдә ге мал-туарда ә бием җ илкә сенә тошә.Ана карамастан “Барда фронт ө чен, барда җ иң ү ө чен “ дигә н сузлә р генә яши алар йө рә гендә.Ә биемнә р печә н чабалар, утын кисә лә р, саламны ат арбасына тутырп алып кайтып узлә ре бушаталар.Кул-аяклары, аркалары чыдый алмаслык сызлаган.

Бик авыр булган ул вакытлар.Сугыш башыннан ук ул ү з эшлә рен һ ә м фронтка киткә н бабам ә шлә рендә эшли башлый.Алмый-тармый кө ненә 10-15 сә гать эшли ул.

Бө тен булган ашамлыкның яхшысын сайлап фронтка җ ибә рә лә р.Узлә ре алабута орлыгыннан икмә к пешереп яки кычыткан ашы пешереп ашаганнар.Аларның кү ргә ннә рен сө йлә п бетергесез тү гел.Ул чорда балаларда зур кешелә р кебек ү к ә шлилә р, бар авырлыкны кү рә сабыйлар.

“Бө ек Ватан сугышында безнекелә р җ ингә н” дигә н хә бә р килгә ндә ә биемнә р басуда җ ир эшкә рткә ннә р.Минемчә ничә ел интеккә ннә н соң бу яң алыктан алар кечкенә сабыйлар сө енгә н кебек сө енгә ннә рдер.

Бабам сугыштан кайткач алар бергә колхозга ә шгә тошкә ннә р.4 бала устергә ннә р шуларның иң кечкенә се генә кыз булган.Мияссярә ә бине ү зем кү рмә дем, ә бекә й 1980 елларда ук вафат булган.Бу иншамны Мияссә рә ә бинең кызы Гү зә л ә би сө йлә улә ре буенча яздым.

Сугыш беткә нгә инде 71 ел тула, ә мма аның нинди дә хшә тле булганын тарих битлә реннә н, ветераннарның кү з яшьлә реннә н, тол калган хатыннарның ирлә ре язган хатларны кат-кат укыганнарын белеп була.Елдан - ел 9 майда майдандагы ветераннар саны ә зә йгә ннә н –ә зә я бара.Ә гә рдә шул авыр вакытта алар бер-берсенә ярдә м итмә сә лә р без бу сугышта җ игә р идек микә н? -дигә н сорауны ү з-ү земә еш кына бирә м...Минемчә, бу сугышта алар безнең илебезне бер кайчанда бер кемдә ала алмаслыгын курсә ткә ннә р, чө нки без бердә м халык! Мең лә гә н кеше фронтта, окопта, чит иллә рдә ятып кала.Алар безнең ө чен тырышалар, без һ ә р таң ны ү з илебездә каршы алсын ө чен! Безнең килә чә к ө чен яшь-кызлар, хатыннар, аналар тө н йокыларын йокламыйча оекбаш бә йлә п, икмә к пешереп тө ннә рен ү ткә рә лә р.Шуларга хө рмә т йө зеннә н генә булсада без ү з илебездә яхшы гә мә ллә рне кө ннә н кө н арттырырга тиешбез, чө нки кая гына булмасын яхшылык, бердә млек хә м кешелеклек ө стен урын алачак!
Иншамны Рә зиф Дә ү лә т Бикбаулы улының Ү ткә н белә н Бү ген дигә н шигыреннә н ө зек китереп тә мамлыйсы килә:

Бугенге кон кузлегеннэн

Сезгэ карыйм бабайлар.

Сез бит без яшэсен диеп

Яу кырында калганнар.

Кызганмыйча узегезне

Сугышкансыз ил очен

Яшэсен дип килэчэктэ

Безнен бэхетле буын.

Буген доньяда яшэугэ

Без бит сезгэ бурычлы.

Фашистларны жинмэсэгез

Булмас иде тынычлык.

Безнен очен сез хэрвакыт

Яшь коенчэ калдыгыз.

Бездэ калган бары сезнен

Яшь чактагы фотогыз.

Саргайган фотоларны карап,

Утырам уйга батып-

Сездэн башка купме уткэн

Нихэтле аккан вакыт.{…}