Матова Бақытгүл,Мырзабек Айдана,Өтепбергенова Гүлжанат,Саим Ләйлә,Тәңірберген Айкүміс

Леуметтік маң ызы бар ауруларды игеруге жә не жұ мыс жасауғ а арналғ ан жоба

Курс атауы: ”Ә леуметтік маң ызы бар аурулар” 2016 ж. кө ктем

Орындағ андар ”Мейірбике ісі” 63 топ студенттері:

Матова Бақ ытгү л, Мырзабек Айдана, Ө тепбергенова Гү лжанат, Саим Лә йлә, Тә ң ірберген Айкү міс

№	Проект пункттері	Ауру аты
Гепатит А	Гепатит В	Гепатит С
	Ә леуметтік маң ызы бар аурулардың тізімін анық тайтын нормативті – қ ұ қ ық тық қ ұ жаттар	Қ азақ стан Республикасының Денсаулық сақ тау министрінің 2010 жылғ ы «23» тамыз № 661 бұ йрығ ымен бекітілген «Вирустық гепатиттермен ауыратын науқ астарғ а қ атысты санитариялық -эпидемияғ а қ арсы (профилактикалық) іс-шараларды ұ йымдастыруғ а жә не ө ткізуге қ ойылатын санитариялық -эпидемиологиялық талаптар» санитариялық ережесі
	Пациентте ә леуметтік маң ызы бар ауруларды тудыратын қ ауіп факторлар	Вирусты гепатит " А" - эпидемиялық гепатит фекальді жә не оральді механизммен жұ ғ атын, интоксикация жә не холезтаз кө ріністерімен ө тетін, бауыр зақ ымдану синдромымен сипатталатын жедел вирусты жұ қ па. А гепатитінің вирусы Heparnavirus туыстастығ ына Picornaviridae тұ қ ымдастығ ына жатады. Клиникалық белгілері: 1. Диспепсиялық (жү рек айну, тә бетінің тө мендеуі, қ ұ су, оң жақ қ абырғ асының ауру сезімі, кейде диариямен байқ алады). 2. Тұ мау тә різді нұ сқ асы (қ алтырау, бас ауруы, температура 38-39*С кө терілуі, миалгия, жең іл катарьлі белгілер). 3. Астеновегатативті нұ сқ асы (ә лсіздік, жұ мысқ а қ абілетінің тө мендеуі, тершең дік, артериалдық гипотония, ұ йқ ының бұ зылуы). Тері жә не склера қ абаты сарғ аяды.	В вирусты гепатиті— ВГВ вирусымен шақ ырылатын бауыр зақ ымы себебінен, сарғ аюымен жә не зат алмасу процесінің бұ зылуымен ө тетін, ө зінен кейін жиі созылмалы гепатитке жә не бауыр цирррозына ә келіп соғ атын инфекциялық ауру. Гепатит В вирусы гепаднавирустар тұ қ ымдастығ ы, ортогепадновирустар туыстастығ ына жатады.   Клиникалық белгілері: Сырқ ат біртіндеп басталады. Ә лсіздік, енжарлық, тә бетінің тө мендеуі, 2-5 кү ннен кейін тамақ тан соң жү регі айнып, қ ұ сады. Қ ату не іш ө ту. Оң жақ қ абырғ а астында ауырлық жә не ауырсыну сезімі болады. Артралгиялық синдром: сү йек – буындары ауырып, мазалайды. Астеновегетативті синдром: ә лсіздік, енжарлық, бас айналу, бас ауыру, ұ йқ ысыздық байқ алады. Сарғ аю алдындағ ы кезең нің аяғ ында зә р қ оң ырланып, нә жісі ақ тү ске айналады, алғ ашқ ыда склера, одан кейін теріде сарғ аю байқ алады. Сарғ аюкезең і 3-4-5 аптағ а дейін жә не одан да ұ зақ болуы мү мкін.	С вирусты гепатит-ВГС вирусымен шақ ырылатын бауыр ішіндегі тү йіршіктерде кө бейіп, оларды зақ ымдап, созылмалы ауруғ а, яғ ни созылмалы гепатитке айналады. С гепатитінің вируы флавивирустар тұ қ ымдастығ ына гепацивирустар туыстастығ ына жатады.   С-гепатитінің ерекшілігіол бастапқ ы жұ қ қ ан уақ ытында жә не жіті кезең інде кө бінесе білінбей, ауру ағ ымы жасырын тү рде ө теді. Бұ л ө те қ ауіпті ауру, ө йткені ол созылмалы тү рде жә не тек қ ана бауырды зақ ымдап қ ана қ оймай ағ заның басқ а да мү шелерін зақ ымдап, қ атерлі шиленістерге ә келіп соқ тырады.
Қ ауіп факторлары: Наркомандар, сотталғ андар, жезө кше ә йелдер, операция, жарақ ат, жасанды тү сікжасағ андар, тіс дә рігерінде болғ андар, гемодиализ сеансыналғ аннауқ астар, инеменжә неө ткірқ ұ ралдарменжұ мысжасайтын медицина қ ызметкерлері, донор қ анының реципиенттері, вирус тасымалдаушы адамдар.
	Медициналық – ә леуметтік кө мек тү рі мен кө лемін жә не тізбесін, жең ілдіктер тү рін анық тау	Қ азақ стан Республикасы Денсаулық сақ тау министрінің міндетін атқ арушы 2012 жылғ ы 17 ақ пандағ ы № 92 бұ йрығ ы. Вирусты гепатиттермен ауыратын науқ астарды зерттеп-қ арау жә не емдеу қ ағ идалары. Кө рсетілетін медициналық кө мек: Емханадағ ы инфекциялық кабинет Отбасы дә рігері, терапевт, педиатрлар кө мегімен “Жұ қ палы аурулар” ауруханасындағ ы арнайы мамандандырылғ ан кө мек кө рсетіледі.
	Пациенттерге диспансерлік бақ ылау жү ргізу, соның ішінде ең бекке жарамсыздығ ық тү рін анық тау	Қ азақ стан Республикасы Денсаулық сақ тау министрінің 2008 жылғ ы 26 желтоқ сандағ ы N 684 бұ йрығ ымен бекітілген “Вирусты гепатиттер кезіндегі клиника, зертханалық диагностика, емдеу жә не диспансерлеу жө ніндегі нұ сқ аулық ”. ЖВГ-ны бастан ө ткерген сырқ аттарды диспансерлеу клиникалық кө рсеткіштер бойынша гепатологиялық орталық тарда немесе емдеген дә рігер сырқ аттың қ олына берген жазбаша ұ сынымымен аумақ тық емханалардың жұ қ палы аурулар кабинеттерінде жү зеге асырылады. Балалар жә не ересектерді диспансерлік есепке алу: •Бауырда вирусы бар емделушілерге вирусқ а қ арсы терапия кө рсетуді анық тау •В жә не С вирусты созылмалы гепатиттерді емдеудің кү ту парағ ын қ алыптастыру •вирусқ а қ арсы терапияны ө ткізу •зертханалық кө рсеткіштер мониторингі •бауырды трансплантациялау ү шін кө рсеткіштерді анық тау •денсаулық сақ тау ұ йымдарына кең ес беру кө мегі     1) АВГ-нің орташа ауыр жә не ауыр тү рлерімен ауырғ андарды диспансерлік бақ ылау 3 ай, ВВГ-мен – 6 ай жү ргізіледі; 2) Диспансерлік бақ ылаудың ұ зақ тығ ы жалғ асатын гепатит пен ферментемия клиникасының болуымен анық талады. 3) Гепатиттердің реконвалесценттері сақ талатын ферментемиялармен ауруханадан шық қ аннан кейін бір айдан соң қ аралғ ан кезде диспансерлік есепке қ ойылады. 4) Есептен шығ ару клиникалық белгілері болмағ ан кезде жү ргізіледі. 5)ВГ-мен ауырғ ан адамдарғ а стационардан шық қ аннан кейін алты ай бойы антирабиялық вакцина мен сіреспеге қ арсы анатоксиннен басқ а профилактикалық егуге болмайды (айғ ақ тар бар болса). 6)Қ андағ ы В жә не С гепатиттері вирустарының репликациясын растайтын полимеразды тізбекті реакцияның оң нә тижелері алынғ анда, хирургиялық операцияларғ а жә не манипуляцияларғ а қ атысатын медицина қ ызметкерлері жұ мысқ а жіберілмейді. Диспансерлеу стратегиясының негіздемесі: 1) вирусты гепатиттердің созылмалы тү рлері манифестік емес (сарғ аймайтын) тү рлері кезінде дамиды, сондық тан клиникалық манифестік тү рлерін ұ зақ уақ ыт диспансерлеу кө рсетілмеген; 2) ВВГ ауруларын диспансерлеу ә сіресе HBsAg болуы кезінде Д жұ қ пасымен супержұ қ палануы мү мкіндігіне байланысты. https://adilet.zan.kz/kaz/docs
	Бө лек пациенттерге медициналық кө мек кө рсетуді ұ йымдастыру	Кө мек: Жең іл тү рлерінде ү йде, эпидемиологиялық қ ауіптілігі болмаса.Орташа ауыр жә не ауыр тү рлерінде ауруханада емделуі тиіс. Емі комплексті тү рде: 1.Режим 2.Диета №5 3.Патогенетикалық ем/дезинтоксикация/ 4.Клиникалық белгілеріне байланысты ем.	Кө мек: Міндетті тү рде ауруханада емдеу.Комлексті тү рде жү ргізіледі: 1.Кү н тә ртібі 2.Диета №5 3.Парентеральді тү рде дезинтоксикациялық ем 4.Ауыр ағ ымда глюкокортикостеродттар преднизалон 40-60 мг/тә улігіне дейін.	С гепатитінің емделуі Қ азіргі таң да С- гепатитінің тиімді ем сызбасы қ олданылып75-85% ғ ана толық емделеді, ә йтседе дұ рыс та, ық тиятты қ олданылғ ан ем бұ л аурудың циррозғ а немесе баурдың қ атерлі ісігіне айналуына тоқ тау болады.Сол себепті емдеу алдына екі мақ сат қ ойылады: 1. С-гепатитінің циррозғ а айналмауы ү шін бауырдың қ абынуын азайту немесе жою 2.Ағ задағ ы, ә сіресе бауырдағ ы вирустың санын азайту, немесе жою.   Бұ л ауру ө те қ атерлі сондық тан емді яғ ни вирусқ а қ арсы терапияны осы саладағ ы тә жірибелі маман инфекцинист(гепатолог) жү ргізу керек, сонымен қ атар ауырғ ан адам ү немі бақ ылауда болу керек.Емдеу уақ ыты 6-7 айғ а дейін барады.
		Осы ауру анық талғ ан жағ дайда Қ азақ стан Республикасыт Денсаулық сақ тау министрінің м.а. 2010 жылғ ы «23» қ арашадағ ы № 907 бұ йрығ ымен бекітілген № 058 / е нысанды медициналық қ ұ жаттама: Инфекциялық ауру, тамақ тан, кенеттен кә сіби улану, екпеге ә деттегіден бө лек реакция болғ аны туралы «Шұ ғ ыл хабарлама» толтырылады. Гепатит аурулармен контактте болғ андармен, соң ғ ы кү нінің контактысынан бастап 35 кү н аралығ ында медициналық бақ ылауда болады.Обсервация парағ ы ашылады. Апта сайын дә рігерлік тексеру жү ргізіледі - сұ рау, сыртқ ы тері мен шырышты қ абаттарын, бауырды тексеру, кү нделікті термометрия, нә жісті, зә рді бақ ылау, қ ажет болса қ анды биохимиялық ә діспен тексеру.   Ауруды госпитализацияғ а дейін эпидемиялық ошақ та ө тілетін дезинфекцияны жұ ргізеді, ал оны изоляциялағ аннан кейін – қ орытынды дезинфекция жасалады. Вирусты гепатит ауруы табылғ ан, балалар мекемесіндегіі топ, карантинге тап болады: осы топқ а жаң а балаларды қ абылдау жә не осыдан басқ ағ а ауыстыруы 35 кү ннің аурудың изоляциялағ ан кү нінен бастап тоқ татылады. Ақ парат кө зі: Ирсимбетова Н.А., Абуов Г.Н., Тулепова З.Т. *Эпидемиология* Шымкент 2013 253 бет.
	Сә йкес емдік – диагностикалық шараларда қ аражаттық қ амтамасыз етуді ұ йымдастыру	Жұ қ палы аурулар ауруханасындағ ы арнайы мамандандырылғ ан кө мек.
	Ә леуметтік маң ызы бар ауруларда пациенттердің қ ұ қ ығ ы мен кө зқ арасын қ орғ ау	2006-2007 жылғ а Қ Р Ү кіметтің 28.12.05ж. № 1296 Қ аулысына сә йкес тегін медициналық кө мек кө рсету кө лемдік тізіміне диагноздық қ ызмет кө рсету, алғ ашқ ы дә рігерлік кең ес бойынша жіберілетін медициналық -санитарлық кө мек пен профилді мамандардың анық тамасы бойынша лабараториялық анық таулары (қ ант қ ұ рамын анық тау) жалпы барлық санаттағ ы азаматтарғ а тегін емделеді. 91-бап. Пациенттердің қ ұ қ ық тары 1) диагностика, емдеу жә не кү тім жасау процесінде ө зіне лайық ты ілтипат жасалып, ө зінің мә дени жә не жеке басының қ ұ ндылық тарына қ ұ рмет кө рсетілуіне; 2) қ андайда бір кемсітушілік факторларының ық палынсыз, тек қ ана медициналық критерийлер негізінде айқ ындалатын кезектілікпен медициналық кө мек алуғ а; 3) дә рігерді немесе медициналық ұ йымды таң дауғ а, ауыстыруғ а; 4.Пациент ө з денсаулығ ының жай-кү йі туралы ақ паратты хабарлау қ ажет болатын адамды тағ айындай алады. Пациенттің ақ парат алудан бас тартуы жазбаша ресімделеді жә не медициналық қ ұ жаттамағ а енгізіледі. 5.Пациенттердің қ ұ қ ық тарын қ орғ ауды денсаулық сақ тау органдары, ұ йымдары, сондай-ақ қ оғ амдық бірлестіктер ө з қ ұ зыреті шегінде жү зеге асырады. 6. Пациенттің медициналық кө мек алу кезінде тағ айындалғ ан дә рілік зат туралы толық ақ парат алуғ а қ ұ қ ығ ы бар. 7. Некелесетін азаматтардың медициналық жә не медициналық -генетикалық зерттеп-қ аралуғ а қ ұ қ ығ ы бар 92-бап. Пациенттердің міндеттері 93-бап. Медициналық кө мектен бас тарту қ ұ қ ығ ы 94-бап. Азаматтардың келісімінсіз медициналық кө мек кө рсету   https://www.nrcmc.kz/kz/patient/rights/ Ақ парат кө зі: https://kazmedic.kz/archives/1223//
	Ә леуметтік маң ызы бар ауруларда жеке жә не жанұ ялық, популяциялық дең гейдегі профилактикалық шараларды ұ йымдастыру	Алдын алу шаралары: v жеке бас тазалығ ын сақ тау ас ішерде, ә жетханадан соң қ олды жуу   v жуылмағ ан жеміс жидектерді пайдаланбау   v кө ше саудасы орындарынан, заң сыз жұ мыс істейтін қ оғ амдық тамақ тандыру орындарынан тамақ танбау   v белгісіз су кө здерінен қ айнамағ ан су ішпеу.   v Аурудың белгілері білінген жағ дайда жергілікті медицина мекемесіне барып қ аралу.	v Қ Р ДСМ 09.01.2012 жылы қ абылданғ ан №8 бұ йрығ ы«Халық қ а профилактикалық екпе егу туралы» v Қ азақ стан Республикасында ВГВ-ғ а қ арсы вакцина салу ұ лттық егудің календарлық жоспарлану 1992 жылы енгізілді. ВГВ-ғ а қ арсы вакциянация салынады. v жаң а туғ ан нә рестелерге; v қ анмен жұ мыс істейтін медициналық жұ мыскерлерге; v қ ан реципиенттерге (гемодиализ, гематология, бү йрек ауыстыру орталығ ында); v медициналық жоғ арғ ы орталық тарында, студенттерге.   v Вакцинация курсы 3 рет бұ лшық етке егуден тұ рады. Жаң а туғ ан балаларда 1-сі перзентханада туғ аннан кейінгі 24 сағ ат ішінде. 2-сі 8 аптадан кейін (2 айда) АКДС-пен бірге. 3-сі 16 аптадаан кейін (4 ай) АКДС-пен бірге. Жоғ арғ ы жастағ ы балалар мен ересектерге егу жоспар:   v алғ ашқ ы егу; v алғ ашқ ы егуден кейін 2 айдан соң; v алғ ашқ ы егуден кейін 6 айдан соң.	С- гепатитінің алдын алу. v Егер жеке басының гигиена ережелерін сақ таса: ең алдымен, бұ л қ ан арқ ылы жұ ғ атын гепатит болғ андық тан, ауратын адамның қ анына жоламау, ө йткені гептитті жұ қ тыру ү шін қ анның кішкентай бір тамшысы жеткілікті болады.   v Сондық тан: ә р адамның ө зінің жеке ұ старасы, маникюр қ айшысы, тіс щеткасы т.б. жеке басының гигиеналық қ ұ ралдары болуы керек.   v Нашақ орлық тан аулақ болу керек, медициналық қ ұ ралдар тек қ ана бірреттік болу керек, жыныс жолымен де берілу мү мкіншілігі болғ андық тан кездейсоқ жыныс қ атынасынан аулақ болу, етеккір кезінде жыныс қ атынасына тү спеу.   v Сұ лулық салондарына, косметикалық кабинеттерге персинг, татуировка жасатуғ а барсаң ыз бірреттік қ ұ ралдармен немесе сізге қ олданатын қ ұ ралдардың мұ қ ият залалсыздандырылғ анын талап етуің із керек.