По устройству исполнительного элемента реле подразделяются на контактные и бесконтактные.

Контактные реле воздействуют на управляемую цепь с помощью электрических контактов, замкнутое или разомкнутое состояние которых позволяет обеспечить или полное замыкание или полный механический разрыв выходной цепи.

Бесконтактные реле воздействуют на управляемую цепь путём резкого (скачкообразного) изменения параметров выходных электрических цепей (сопротивления, индуктивности, емкости) или изменения уровня напряжения (тока). Основные характеристики реле определяются зависимостями между параметрами выходной и входной величины.

По способу включения реле разделяются:

• Первичные – реле, включаемые непосредственно в цепь защищаемого элемента. Достоинством первичных реле является то, что для их включения не требуется измерительных трансформаторов, не требуется источников оперативного тока и не требуется контрольных кабелей.
• Вторичные - реле, включаемые через измерительные трансформаторы тока или напряжения.

Наибольшее распространение в технике релейной защиты получили вторичные реле, к достоинствам которых можно отнести: они изолированы от высокого напряжения, расположены в удобном для обслуживания месте, выполняются стандартными на ток 5(1) А или напряжение 100 В независимо от тока и напряжения первичной защищаемой цепи.

По исполнению реле классифицируются:

• Электромеханические или индукционные - с подвижными элементами.
• Статические - без подвижных элементов (электронные, микропроцессорные).

По назначению реле подразделяются:

• Измерительные реле. Для измерительных реле характерно наличие опорных элементов в виде калиброванных пружин, источников стабильного напряжения, тока и т.п. Опорные (образцовые) элементы входят в состав реле и воспроизводят заранее установленные значения (называемые уставкой) какой-либо физической величины, с которой сравнивается контролируемая (воздействующая) величина. Измерительные реле обладают высокой чувствительностью (воспринимают даже незначительные изменения контролируемого параметра) и имеют высокий коэффициент возврата (отношение воздействующих величин возврата и срабатывания реле, например, для реле тока - Кв=Iв / Iср).
• Реле тока реагируют на величину тока и могут быть: - первичные, встроенные в привод выключателя (РТМ); - вторичные, включенные через трансформаторы тока: электромагнитные - (РТ-40), индукционные - (РТ-80), тепловые - (ТРА), дифференциальные - (РНТ, ДЗТ), на интегральных микросхемах - (РСТ), фильтр - реле тока обратной последовательности - (РТФ).
• Реле напряжения реагируют на величину напряжения и могут быть: - первичные - (РНМ); - вторичные, включенные через трансформаторы напряжения: электромагнитные – (РН-50), на интегральных микросхемах - (РСН), фильтр - реле напряжения обратной последовательности - (РНФ).
• Реле сопротивления реагируют на величину отношения напряжения и тока - (КРС, ДЗ-10);
• Реле мощности реагируют на направление протекания мощности КЗ: индукционные – (РБМ-170, РБМ-270), на интегральных микросхемах - (РМ-11, РМ-12).
• Реле частоты реагируют на изменение частоты напряжения - на электронных элементах (РЧ-1, РСГ).
• Цифровое реле - это многофункциональное программное устройство, одновременно выполняющее функции реле тока, напряжения, мощности и т.д.

Реле могут быть максимальные или минимальные. Реле, срабатывающие при возрастании воздействующей на него величины называются максимальными, а реле, срабатывающие при снижении этой величины, называются минимальными.

Логические или вспомогательные реле подразделяются на:

• Реле промежуточные передают действие измерительных реле на отключение выключателя и служат для осуществления взаимной связи между элементами релейной защиты. Промежуточные реле предназначены для размножения сигналов, полученных от других реле, усиления этих сигналов и передачи команд другим аппаратам: электромагнитные постоянного тока – (РП-23, РП-24), электромагнитные переменного тока – (РП-25, РП-26), электромагнитные постоянного тока с замедлением при срабатывании или отпадании – (РП-251, РП-252), электронные на интегральных микросхемах - (РП-18),
• Реле времени служат для замедления действия защиты: электромагнитные постоянного тока – (РВ-100), электромагнитные переменного тока – (РВ-200), электронные на интегральных микросхемах - (РВ-01, РВ-03 и ВЛ)
• Реле сигнальные или указательные служат для регистрации действия как самих реле, так и других вторичных аппаратов (РУ-21, РУ-1).

По способу воздействия на выключатель реле разделяются:

• Реле прямого действия, подвижная система которых механически связана с отключающим устройством коммутационного аппарата (РТМ, РТВ)
• Реле косвенного действия, которые управляют цепью электромагнита отключения коммутационного аппарата.

Основные виды релейной защиты:

• Токовая защита – ненаправленная или направленная (МТЗ, ТО, МТНЗ).
• Защита минимального напряжения (ЗМН).
• Газовая защита (ГЗ).
• Дифференциальная защита.
• Дистанционная защита (ДЗ).
• Дифференциально-фазная (высокочастотная) защита (ДФЗ).

Ысқ ы суық кү ндерде ү йде жылу мен жайлылық жетіспейді. Жылу сақ таудың ең қ арапайым жолы - терезе, қ абырғ а, еден мен есікті жылыту.

Терезелерді жылыту ү шін жақ тауғ а поролон не мақ та тығ ып, қ алың дығ ы 4-5 см. мақ талық қ ағ аз жабыстыру керек. Ол ү шін ескі ақ жайма жарайды. Кесілген жолақ тарды сулатып, кір сабын жағ у керек. Ондай жолақ тар оң ай жабысып, қ ыс бойы ұ стап тұ рады. Олар қ ағ азғ а қ арағ анда икемді, терезелердің сұ қ па тиектері мен ілмектерін жабады. Мата қ ағ аз сияқ ты сарғ аймайды, қ ыс бойы бү лінбей, кө ктемде жең іл алынады. Мата жолақ тарын бір емес, бірнеше рет қ олдануғ а болады. Кө ктемде оларды жуып, кептіріп, орамағ а орап, келесі қ ысқ а дейін сақ тауғ а болады.

Немесе суы бар банкада парафи­нді (оны дә ріханадан алуғ а болады) немесе май шамның шырақ тұ қ ылын 70°С температурада ерітуге болады. Сол суда бір реттік инесіз шприцті қ ыздыру керек (кө лемі ү лкен болса, тіпті жақ сы). Одан кейін парафинді жинақ тап, суымай тұ рғ анда терезе саң ылауларына салу керек. Бұ л ә діс қ арапайым жә не жедел. Ал кө ктемде терезені ашқ ан кезде, ол ө з-ө зінен тү сіп қ алады.

Терезе пен ә йнектерді жабыстыру – бір ғ ана шара. Жылу тек конвекционды ағ ындар мен саң ылаулар есебінен жоғ алып кетпейді, тү ссіз ә йнекке шағ ылысудан да жоғ алуы мү мкін. Сондық тан да суық та терезеге тығ ыз перделер іліп қ ойғ ан дұ рыс, ашық тү сті болғ ан жө н. Олар қ ара тү стілерге қ арағ анда жылуды кө п сің іреді. Аязда оларды тартып кө теріп қ ояды. Ал ү йлердің кө бінде олар жылыту радиаторларының ү стінде орналасып, ұ зын болғ андық тан, тү сіріп қ ойғ ан кезде, жылытуды шектейді. Сондық тан олар қ ысқ а болғ ан жө н.

Тағ ы бір ә діс – қ азіргі заманғ ы пластик терезелерді орналастыру, яғ ни шыныпакеттер. Ол арзан болмағ анымен, сапасы жағ ынан ең тиімдісі. Пластик терезе қ ұ рылымының бір ерекшелігі – жылыны ұ стап тұ рады, тіпті қ атты жел болғ анда, терезе оны ө ткізбейді, сондық тан қ ысқ ы мезгілде қ осымша жылыту бойынша шаралар жасаудың қ ажеті болмайды. Жылыту бойынша шараларсыз пластик терезелер бө лме температурасын 5 градусқ а кө тере алады. Шыныпакеттердің жылу сақ тағ ыш бетінің болуы электр энергияны ү немдейді, қ ысқ ы уақ ытта ә йнек беті қ айтадан бө лмеге инфрақ ызыл толқ ынды шағ ылыстырады. Соның нә тижесінде жылу сақ талып тұ рады. Ал жазда ә йнек беті кү ннің жылуын шағ ылыстырады, соның нә тижесінде кү н жағ ында орналасқ ан орын-жай ысып кетпейді.

Сонымен қ атар, терезелерді жиі реттеп тұ рың ыз, ө йткені резең ке нығ ыздауышы босап, соның нә тижесінде жел немесе жылу сақ тау қ абілеті нашарлайды.

Есіктің ойық тарына синтетикалық негізде жасалғ ан арнайы жабысқ ақ тығ ыздауыштар орнатылады. Осылайша есіктер біраз жылытылады. Егер жаң а есіктер қ ойылса, онда есік қ орабы тығ ыз орналасу керек. Ол ү шін жаң а есіктің сапалы орнатылуынан кейін, қ осымша оның бойына қ ұ рылыс кө бігін жағ уғ а болады. Кө бік кепкеннен кейін, ішкі орын-жай біршама жылынады.

Еден – пә тер жайлылығ ының негізгі бө лігі. Суық плиталардан гө рі, жылы еденмен жү рген жақ сы. Жылуы дұ рыс жолғ а қ ойылғ ан орын-жайдың едені де жылы болу керек. Алайда барлық жерде олай емес. Физика заң дарына сә йкес, суық ауа тө менде шоғ ырланғ ан. Сондық тан, жалпы жайлы бө лменің едені суық тау болады. Бұ л кө пқ абатты ү йлердің бірінші қ абаттарындағ ы сонымен қ атар, жертө лесі жоқ, топырақ ү стінде тұ рғ ызылғ ан жер ү й тұ рғ ындарына таныс. Еденді жылыту ү йге ерекше жайлылық ты қ амтамасыз етеді.

Нарық та дайын технологиялық шешімдер бар. Оларғ а электрлік жә не сулы жылы еден жү йелері жатады. Ондай едендерді орналастыру жә не пайдалану бойынша қ ызмет кө рсетуді білікті мамандар жү зеге асырады. Ө йткені есеп жә не қ ұ растыру барысындағ ы қ ателер еденнің жоспардан тыс жө нделуіне, сонымен қ атар кө ршілермен тү сініспеушілік мә селесіне ә кеп соғ ады.

Еденді жылытудың дә стү рлі ә дісінің бірі - лагтар ү стіндегі ағ аш еден жабдығ ы. Ондай еден тү рі жер ү йлер мен кө пқ абатты ү йлердің бірінші қ абаттарына орналастырылады. Лагтар арасындағ ы кең істікті нығ ыздауышпен – шыны мақ та мен минералды мақ тамен толық тырып, ал лагтарды жылуө ткізгіш фольгалық пенополиэтилен мен полистиролмен жабады. Еден жә не қ абырғ а жапсарларын жылыту ү шін монтажғ а арналғ ан кө бік пен кө біктенген пенополистирол қ олданылады.

Ал егер пә тер жоғ ары қ абатта орналасып, жертө лесі бар болса, онда жылу мен дыбысоқ шаулағ ыш қ атпары бар линолеум немесе кілем жабындысы тө селеді. Декоративті жабынды астына қ осымша жұ қ а орамалық экрандық кө біктенген полиэтилен орналастыруғ а болады. Егер орын-жай жертө ле ү стінде орналасса, жылытуды жертө леден қ амтамасыз етуге болады.

Қ абырғ аларды жылыту ү шін, тө мен жылу ө ткізгіш пен жылу ұ стайтын материалдар қ олданылады: минералды жә не шынымақ та, тү рлі пенопластар жә не пенополиэтилендер, тығ ындық оқ шаулау материалдары.

Қ алай дегенмен де, жылыту приборлары – батареялар ү йдің жайлылығ ын қ амтамасыз ете алмайды. Осы жағ дайда электржылыту жабдық тары қ олданылады: конвектор, инфрақ ызыл жылытқ ыш, жылужелдеткіш жә не май ра­диаторлары. Бұ л жабдық тарды тұ рмыстық техника дү кенінде сатып ала аласыз.

Энергетикалық тиімділікті арттыруғ а ү йдің автоматты жылу жү йесімен жабдық талуы ү лкен ә сер етеді, ол кө шедегі ауа температурасына жә не жылу кө здерінің параметрлеріне байланысты жылудың берілуін реттейді, бұ л ү йде қ олайлы температура ұ стауғ а мү мкіндік береді.

Ү йлерді терможаң ғ ырту – едендерді, қ абырғ аларды, шатырларды жылылау арқ ылы ү йдің қ оршау қ ұ растырмаларының жылутехникалық сипатын жақ сарту. Терможаң ғ ырту іс-шараларының бірі – панель аралық герметикалық жіктерді қ алпына келтіру жә не қ абырғ аларды гидроизоляция болып табылады. Батыс елдерінің практикасы қ оршау қ ұ растырмалары жылу ысырабын қ ысқ арту жылытуғ а жұ мсалатын шығ ындарды 40-60 процентке тө мендетуге мү мкіндік беретінін кө рсетті.

Сыртқ ы есік арқ ылы шығ ып кететін жылуды сақ таудың ең тиімді тә сілі екінші есік орнату, осылай жылу оқ шаулағ ыш тамбур жасалады. Қ алай болса да қ абырғ а мен есіктің арасындағ ы саң ылауды монтаждаушы кө бікпен толтыру қ ажет. Есік қ аң қ асына есіктің толық жанасуы ү шін профильдік тығ ыздағ ыштарды пайдалану қ ажет. Егер кіреберістегі есік жақ сы жабылатын болса, есіктерді жылылау тиімді. Бұ ғ ан есікті сапаландырушы немесе жеке коды бар қ ұ лып орнату кө мектеседі.

Жылыту маусымында ү й-жайды аз ғ ана, бірақ қ арқ ынды желдету қ ажет. Ү немі ашық тұ рғ ан терезе кө шені жылытады жә не тұ рғ ындардың ақ шасын шығ ындайды. Аз уақ ытқ а терезені толық ашып желдету ұ сынылады. Ауа алмасады, бірақ ү й-жайдың ішін салқ ындатпайды.

Пә терде/ү йде шытынағ ан немесе сынғ ан ә йнекті ауыстыру ұ сынылады. Суық тү скеннен кейін терезелердегі саң ылаулар жылудың ысырып болуына себеп болады. Сондық тан терезенің рамасы мен ә йнектің жанасқ ан жеріндегі саң ылауларды терезенің бойымен жылуоқ шаулағ ыш материалдармен тығ ыздау қ ажет, жылуоқ шаулаушы ретінде арнайы тығ ыздағ ыштар немесе кә дімгі медициналық мақ та да қ олданылады. Терезені жылылау ү й-жайдың температурасын 2-5 ⁰С-қ а кө тереді.

Пә терде қ олайлы жағ дай жасаудың қ арапайым да, қ олжетімді тә сілі бар. Ү й-жайда температураны кем дегенде 1 ⁰С-қ а кө теру ү шін радиатордың қ уысына жылуды шағ ылыстыратын экран орнату қ ажет. Радиатордың сыртындағ ы қ абырғ а 500 ⁰С-қ а қ ызуы мү мкін. Тек қ абырғ аны жылытуды болдырмау ү шін батареяғ а жылуды шағ ылыстыратын экран орнату қ ажет. Экран арнайы материал – пенофол (бір жағ ында фольгасы бар кө бікті негіз), сондай-ақ жай фольга болуы мү мкін. Радиатордың артындағ ы экран екі рейкағ а немесе рамағ а орнатылады, оларғ а желіммен немесе екі жақ ты скотчпен немесе степлермен бекітіледі. Тиімді жұ мыс істеудің міндетті шарты қ абырғ а мен радиатордың арасында 2-3 см саң ылаудың болуы.

Батареяны қ ара тү ске бояу қ ажет, тегіс, қ ара тү сті бет 5-10% жылуды артық шығ арады.

Ү йдің маң ына ағ аштар отырғ ызғ ан жағ дайда ғ имараттың маң ындағ ы ағ аштар ү й-жайдың ішінде жылудың сақ талуына ә сер етеді.

Жылыту радиаторларында температураны реттегіш, ең тиімдісі – жылу есептегіш орнату қ ажет. Тү нде мү мкіндігінше тө менгі температураны ұ стау денсаулық қ а пайдалы.

Жылу энергиясын тұ тынуда тұ рғ ындардың ә деті негізгі рө л атқ арады. Осығ ан мысал, кіреберіс есіктердің ү немі ашық қ алуы, осының салдарынан жылу энергиясы ысырып болады. Дер кезінде аздағ ан кемшіліктерді, кіреберістегі сынғ ан ә йнекті, жабылмайтын терезені жә не т.б. қ алпына келтірмеу салақ тық қ а алып келеді.

Реле контроля напряжения заняло достойное место в домашней электрике из -за нестабильности напряжения в электросети.

Многим знакомы скачки напряжения. Все бы не чего, но вот чувствительная аппаратура такие изменения переносит с трудом, испытывая “стресс”, а то и совсем могут выйти из строя.