Главная страница Случайная страница КАТЕГОРИИ: АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника |
Ужымдастыруга карсы багытталган шаруалар котерилистери
. Ужымдастырудын сталиндик ү лгисине карсы шаруалардын наразылыгы алуан тү рлі болды: Қ алалар мен қ ұ рылыстарғ а кету; Басқ а аймақ тарғ а, шет елдерге кө шу; Белсенділерді, кең ес, партия, комсомол қ ызметкерлері, сот орындаушыларын ө лтіру; Қ арулы отрядтар қ ұ ру; Кө теріліске шығ у; 1929-31жж ө лкеде қ арулы кө терілістер болып ө тті.Семей округі- халық наразылығ ының ірі ошағ ы. 1930ж ақ пан-мамыр аралығ ында Зырянов, Ө скемен, Самар, Шемонайха, Қ атонқ арағ ай аудандарында толқ улар болды. Батпақ қ аа кө терілісі бандиттік-басмашы қ озғ алысының кө рінісі деп бағ аланды. Оң тү стік, орталық, батыс Қ азақ станның 5000 шаруалары біріккен Қ арақ ұ м аймағ ы кө терілісшілер ауданына айналды. Кө терілісшілер талаптары: Заң сыз тә ркіленген шаруаларды айдаудан босату жә не мал мү лкін қ айтару; Дін бостандығ ы; Шаруаларғ а ү демелі табыс салығ ын салу; Еріктілік ұ станымын сақ тау; Дербес ауылдар ұ йымдастыруғ а мү мкіндік беру; Созақ кө терілісі табандылығ ымен жә не ұ йымдастырылуымен ерекшеленді(басшысы Жақ ыпов). Кө терілісшілер созақ ауданының орталығ ын алып, аудан басшыларын ө лтірді.. Кү штеп ә дісі мен жаппай ұ жымдастыруғ а қ арсы Сарысу, Ырғ ыз, Балқ аш, Қ астек, Абыралы, Қ ордай, шың ғ ыстау, Шұ бартау ауданының шаруалары кө теріліске шық ты.1931ж кө ктемде Қ арқ аралы округінің Абыралы, Шың ғ ыстау, Шұ бартау аудандарының кө терілісшілері жазалау ә рекетімен тү гел қ ырылды. 96.Улт зиялыларына карсы жасалган кугын сургин саясаты.30 -жылдары КСРО-да соц-к қ атынастар орнығ ып болды.Елде «Социализм жолымен ілгерілеген сайын тап кү ресі шиеленісе тү седі» деген сталиндік теория ү стемдік етті. Нә тижесінде: - Жазалау орг-р-ң қ ызметі кү шейді; - Мемлекеттік ө кімет органы ретіндегі кең естер қ ызметі шектелді. Одақ тық Ішкі істер халық комиссариаты қ ұ рамында ерекше кең ес қ ұ рылып жазалау шаралары іс жү зіне асырылды.Жазалау шаралары: - ату жазасы; - жер аудару; - ең бекпен тү зеу лагерьлеріне қ амау; - КСРО-дан тыс жерлерге қ удала. 98.Улы отан согысынын басталуы.Экономиканы согыска бейимдеу. (1939-1945). Қ азақ стан - майданның арсеналы. 1941 ж. 22 маусымда Германия КСРО-ғ а соғ ыс ашты. Қ азақ стан соғ ыстың бірінші кү ндерінен-ақ оның арсеналына айналды. Экономика соғ ыс қ ажетіне лайық тағ қ айта қ ұ рылды.Қ арағ анды шахтерлері тө рт жыл ішінде 34 млн. тонна кө мір шығ арды. Орал-Ембі мұ найлы ауданының кә сіпорындары сұ йық отын шығ аруды 39 проц. арттырды, электр қ уатын ө ндіру екі есе дерлік ө сті.Шығ ыс Қ оң ырат молибден, Жезді марганец, Донск хромит кеніштері, Ақ шатау молибден-уольфрам комбинаттары салынды.1941-1945 жж. барлығ ы 460 зауыт, фабрик, кеніш, шахта жә не жеке ө ндірістер салынды. Бұ лардың қ атарына кө шіріп ә келінген металл ө ң дейтін, машина жасайтын зауыттар қ осылды, олар миналар, снарядтар, торпедо, бомбалар, огнеметтер, радиостанциялар, шығ арды.Қ азақ стан эуакуацияланғ ан ө неркә сіптерді қ арсы алды. 1941-42 жж. 220 зауыт, фабрик (Мә скеуден, Ленинградтан, Украина, Белоруссиядан келген) қ айтадан жасақ талды. Олар негізінен Алматығ а, Оралғ а, Шымкентке, Семейге, Қ арағ андығ а орналасты.Ауыл-село ең беккерлері ө здерінің ғ атриоттық міндеттерін ө теді: 1941-1945 жж. олар майдан мен елге 5829 мың т. астық, 734 мың т. ет жә не басқ а азық -тү лік, ө неркә сіп ү шін шикізат берді. Ш.Берсиев тарыдан 1943 ж. гектарынан 202 ц. ө нім алса, Ы.Жақ аев кү ріштің гектарынан 172 ц. ө нім алып, осындай табысқ а жетті.Қ азақ станғ а шығ армашылық жә не ғ ылыми ұ жымдарда келді. Олардың қ атарында Мә скеу, Ленинград киностудиялары, 20 ғ ылыми мекемелер, атақ ты ғ алымдар: И.П.Вернадский, А.М.Панкратова, А.А.Скочинский жә не т.б. бар. Белгілі қ азақ ғ оэзия, ғ роза ө кілдері Ж.Жабаев, С.Мұ қ анов, Д.Снегин М.Ә уезовтар ө з шығ армашылық тарын жең іске жетуге арнады.Қ азақ станда ә скери бө лімдерде жасақ талды. Барлығ ы 12 атқ ыштар, 4 кауалериялық диуизия, 7 атқ ыштар бригадасы қ ұ рылды.Қ азақ стандық тар алғ ашқ ылардың бірі болып соғ ысты қ арсы алды. Брест қ орғ анын К.Ә бдірахманов, В.Лобанов, К.Иманқ ұ лов, ±.Жұ матов қ орғ ады. Мә скеу ү шін шайқ аста қ азақ стандық тар даң қ қ а бө ленді. 316 атқ ыштар диуизиясы (Алматыда жасақ талғ ан) 8 Панфиловшы Гуардияшылар болып қ айта қ ұ рылды. Мұ нда ағ а лейтенант Б.Момышұ лы (1990 ж. КСРО батыры) басқ арғ ан батальон кө зге тү сті. Сондай-ақ осында ерлік кө рсеткендер Т.Тоқ таров, М.Ғ абдуллиндар болды.Ленинградты қ орғ ауда Қ азақ станнан 310, 314 диуизиялар қ атысты. Қ азақ стандық тар тең ізде де соғ ысты, " Киров" крейсерінде 156 қ азақ стандық болды. Ленинград ү шін шайқ аста кевдесімен дзотты жағ қ ан Кең ес Одағ ының Батыры С.Баймағ амбетов болатын. Жамбыл ө зінің " Ленинградтық, ө ренім! " атты жалынды ө лең імен 1941 ж. қ ыркү йегінде ленинградтық тарды жігерлендірді.1942 ж. кү здегі Сталинград ү шін шайқ ас кезінде Батыс Қ азақ стан облысында ә скери жағ дай жарияланды. Сталинград оғ ерациясына 5 атқ ыштар, 1 кауалериялық диуизия, 1 тең із атқ ыштар бригадасы, 1 минометті ғ олк қ атысты. Мұ ндағ ы ұ рыста Н.Ә бдіров, К.Сғ атаев батыр атағ ын алды.Кө ғ теген қ азақ стандық тар Кү рск тү біндегі, Белоруссиядағ ы, Украинадағ ы шайқ астарғ а қ атысты. Берлинге ту тіккендердің бірі Р.Қ ошқ арбаев еді. Қ азақ стандық тар партизан қ озғ алысына (Қ.Қ айсенов), Қ арсыласу қ озғ алыстарына қ атысты.Соғ ыстағ ы ерліктері ү шін 499 қ азақ стандық (99-ы қ азақ) Кең ес Одағ ының Батыры атағ ына ие болды. Екі рет иеленгендер Т.Бегелдинов, Л.Беда, И.Паулов, С.Луганский болатын. Шығ ыс қ ыздары арасынан Ә.Молдағ ұ лова мен М.Мә метова Кең ес Одағ ының Батыры атанды. Шамамен 410 мың қ азақ стандық соғ ыстан оралмады.Екінші дү ниежү зілік соғ ыстағ ы Қ азақ станның рө лі. 1939 жылы басталғ ан екінші дү ниежү зілік соғ ыстың ұ лы отан соғ ысы жылдарында соғ ыста да, тылда да ерліктің, ғ атриотизмнің ү лгісі болғ андардың қ атарына қ азақ стандық тар жатады. Алғ ашқ ы кү ндерден-ақ соғ ыс техникасын, ә скерге киім-кешек, тү рлі қ ұ рал-жабдық тар дайындапан Қ азақ стан халқ ы болды. Эуакуациямен, реғ рессиямен келген сан мың дағ ан басқ а ұ лт ө кілдерін қ арсы алып, бауырмалдық танытқ ан қ азақ халқ ы еді. Ауыл ең беккерлерінің орнын басқ ан ә йелдер (70-80 проц.), соғ ыстың жең іспен аяқ талуына зор ү лес қ осты. Мысалы, зуено жетекшісі М.Мұ хамедиева қ ызылшаның гектарынан 600 ц. ө нім алса, жылқ ышы Ш.Шұ ғ аиғ ова бір мың нан астам жылқ ыны шығ ынсыз бағ ығ келді.Майданғ а ерікті кө мек ұ йымдастырылды, 1941 ж. кү зінен бастап ғ атриоттардың қ аржысына танктер, ұ шақ тар, сү ң гуір қ айық тар сатып алынды. Майдандағ ы солдаттарғ а 1600 вагон сә лем-сауқ аттар жіберілді. Қ азақ стан артистері 1216 рет майдан шебінде концерт кө рсетіп, тыл мен майдан бірлігін дә лелдеді.Тылдың майданғ а кө мегі жауынгерлердің жағ дайын жақ сартығ қ ана қ оймай, олардың жауынгерлік рухын кө терді, оларды жауды талқ андау ү шін мү мкін емес нә рсенің бә рін де істевге жігерлендірді.Жағ онияның тізе бү гуімен Екінші дү ниежү зілік соғ ыс аяқ талды. Бұ л соғ ыстың жең іспен аяқ талуына қ азақ стандық тардың ү лесі зор. Соғ ыстың алғ ашқ ы жылдарынан бастап республика экономикасын ә скери бағ ытқ а кө шірілді. -бейбіт мақ саттарғ а жұ мсалатын қ аржы мейлінше қ ысқ артылды. -кө птеген кә сіпорындар қ орғ аныс ө німдерін шығ ара бастады. -Майданғ а жақ ын жерлерге 220 зауыт пен фабрика, цехтар мен артельдер Қ азақ станғ а кө шірілді. Ө неркә сіп орындарын кө шіру 2 рет жү ргізілді: Кө шірілген кә сіпорындардың 20-сы қ ару-жарақ пен оқ -дә рі шығ аратын болып қ айта қ ұ рылды. Кө шіріліп ә келінген зауыттар мен фабрикалар негізінен мына аймақ тарғ а орналастырылды: Алматы, Орал, Петропавл, Шымкент, Орал, Семей. Қ азақ стан –КСРО-ның негізгі ә скери-ө неркә сіп базасына айналды. 1942ж Одақ та ө ндірілген: -қ орғ асынның 85% -ын, -кө мірдің 1/8 бө лігін, -молибденнің 60% -ын, Отандық мұ найдың 1млн.т-ғ а жуығ ын береді. Соғ ыс жылдарында салынғ ан қ ұ рылыстар: Мақ ат-Қ осшағ ыл темір жолы, Петровский машина жасау зауытының екінші кезегі, Атырауда тең із порты мен мұ най ө ң деу зауыты, т.б 127 Ұ лттық бір лік туралы Доктрина Астанада Қ Р Президенті Нұ рсұ лтан Назарбаевтың тө рағ алығ ымен ө тетін Қ азақ стан халқ ы Ассамблеясының 15-ші сессиясында Ұ лттық бірлік доктринасын жалпыхалық тық талқ ылауғ а шығ арды. доктрина орта мерзімді кезең дегі мемлекеттік ұ лттық саясаттың негізі.оның негізгі ережелері біздің еліміздің 2020 жылғ а дейінгі даму стратегиясының жоспарына, енген болатын. Ол Қ азақ стан тә уелсіздігінің 20 жылдығ ы қ арсаң ында Президенттің доктринаны қ абылдау туралы бастамасы дер кезінде қ олғ а алынғ ан ө зекті дү ние екенін атап кө Қ азақ стандағ ы Ассамблеясының ХIҮ сессиясында Елбасы Нұ рсұ лтан Назарбаев Ұ лттық бірлік доктринасының жобасын дайындауды тапсырғ ан болатын. Осы дайын болғ ан жобаны кө пшілікке талқ ылауғ а ұ сынылып отыр.Жобада қ азіргі кезең дегі Қ азақ стандағ ы этносаралық қ атынастарын нығ айту мә селесі қ озғ алып отыр. Бұ л дегеніміз Қ азақ стандық қ оғ амның барлық ә леуметтік- саяси жә не рухани –адамгершілік қ ызметінің негізі болатын қ ұ жат болып отыр.Ел бірлігін қ амтамасыз етуге бағ ытталғ ан іс-шаралар этносаралық іс-қ имыл институттарын нығ айтуғ а, тіл саясатына, білім беру мен тә рбие, рухани-мә дени, ақ параттық, қ ұ қ ық жә не қ ұ қ ық қ орғ ау салаларын қ озғ ап отыр. Соның ішінде басым бағ ыт ол болашақ қ а арналғ ан ең алдымен білім мен тә рбие беру жү йесі арқ ылы қ азақ стандық жас ұ рпақ ын тө зімділік пен келісім қ ұ ндылық тарына тә рбиелеуде мектеп басты роль атқ арады. Осы бағ ыттарда мектеп алдына қ ойғ ан бірқ атар шаралары да қ абылданғ ан екен. Соның ішінде ө скелең ұ рпақ тың дін мә селелеріндегі мағ лұ маты мен білімінің дең гейін кө теру мақ сатында енгізіліп отырғ ан «Дінтану негіздері» оқ у курсын қ олдаймын. Бұ л жоба дамып келе жатқ ан бірлігі мен білімділігі артқ ан Қ азақ стан халқ ы ү шін дер кезіндегі ұ сынылғ ан жоба ретінде менде ө з қ олдауымды кө рсетемін. 76. Ш. Уалиханов - ғ ылым, ағ артушы жә не оның ғ ылыми мұ ралары. Ш.Уалиханов. Тұ ң ғ ыш ғ алым-зерттеуші, саяхатшы Шоқ ан Уә лиханов (1835-1865) 1847-1853 жылдары Омбыдағ ы Кадет корпусында оқ ыды. Кадет корпусын бітіргеннен кейін оны Сібір казак ә скерінде қ ызмет атқ аруғ а жіберді. Батыс Сібірдің генерал-губернаторы Гасфорттың Омбыдан Іле Алатауына дейінгі сапарында оның адъютанты бола жү ріп, Шоқ ан халық ауыз ә дебиетін жинап, жазып алды. 1856 жылы Ш.Уә лихановтың ірі ғ алым, географ П.П.Семеновпен танысуы, оның кейінгі шығ амашылық ө міріне зор ық пал жасады. Сол жылы ол Алакө лден Орталық Тянь-Шаньғ а қ арай Ыстық кө л кө ліне: дипломатиялық тапсырмамен Қ ұ лжағ а сапар шеккен екі экспедицияғ а қ атысты.1857 жылы Ш.Уә лиханов Алатау қ ырғ ыздарына тағ ы да барып, қ ырғ ыз эпосы " Манасты" жазып алады, халық тың ауызекі ә дебиетін зерттейді. Ыстық кө лге экспедициясы нә тижесінде, Ш.Уә лиханов " Ыстық кө л сапарының кү нделігі", " Қ ытай империясының батыс шет аймағ ы жә не Қ ұ лжа қ аласы", " Қ ырғ ыздар туралы жазбалар" атты ең бектерін жариялады. 1857 жылы Орыс Географиялық Қ оғ амының толық мү шесі болып сайланды.1858 жылы Ш.Уә лиханов Қ ашқ арияғ а Марко Поло мен Геостан (1603) кейін, бірінші болып барды. " Алтышардың немесе Қ ытайдың Нан Лу провинциясының (Кіші Бұ хария) шығ ыстың алты қ аласының жағ дайы туралы (1858-1859 ж.ж.)" ә йгілі шығ армасы осы кезде дү ниеге келді. 1860 жылы Шоқ ан Соғ ыс министрінің шақ ыруымен Петербургқ а келіп, мұ ндағ ы ғ ылыми ортамен танысты.Ш.Уә лиханов сондай-ақ ө лкені басқ аруды қ айта қ ұ ру шараларына да ат салысты. Бұ л жө ніндегі оның ұ сыныстары ү кімет атына жолдағ ан " Даладағ ы мұ сылмандық туралы", " Кө шғ елі қ ырғ ыздар туралы), " Кө шғ елі қ ырғ ыздар туралы", " Сот реформасы туралы жазба" деген " Жазбаларында" кө рініс тағ қ ан.1864 жылы кө ктемде Ш.Уә лиханов Черняевтің оң тү стік Қ азақ станды Ресейге қ осу мақ сатындағ ы экспедициясына қ атысты. 1865 жылы наурызда ө кғ е ауруынан қ айтыс болды. 78. Ы. Алтынсарин - педагаг, ағ артушы жә не балалар ә дебиетінің негізін салушы. Ыбырай Алтынсарин 1841-1889) – ағ артушы-педагог, қ оғ ам қ айраткері, ғ алым этнограф, жазушы. 1844 жылы – ә кесі қ айтыс болып, атасы Балғ ожа биден тә рбие алғ ан.1857 жылы – Орынбор Шекаралық Комиссиясы жанындағ ы қ азақ мектебін (1850 жылы тү скен) алтын медальмен бітірді.1857 жылы Орынбор Шекаралық Комиссиясының тө рағ асы, шығ ыстану ғ ылымының ө кілі В.В.Григорьевпен жақ ын танысп, кітапханасын пайдаланды.1857 жылы – атасы Балғ ожа бидің хатшысы-тілмашы болды1864 жылы 8 қ аң тар – Ыбырайдың басшылығ ымен Торғ айда қ азақ балаларына арналғ ан мектеп ашты. Жаң а мектеп ашуғ а қ аржы жинауда, мұ ғ алімдермен қ амтамасыз етуде Ыбырайдың педогогикалық кө зқ арасытары қ алыптасты. 1867-1868 жылдардағ ы реформалардағ ы отаршылдық ө згерістерді алғ ашқ ыда пайдалы іс деп қ арап, кейін патша ү кіметінің отаршылдық -аграрлық саясатын ә шкереледі. 1879 жылы – Алтынсарин Торғ ай облысы мектептерінің инспекторы болып тағ айындалды. 1887 жылы – Ырғ ызда қ ыздарғ а арналғ ан мектеп-интернат ұ йымдастырды. 1890-1896 жылдар – орыс-қ азақ қ ыздар училищелері Торғ айда, останайда, Ақ тө беде ашылып, барлығ ы 211 қ ыз, соның 70-і қ азақ қ ызы оқ ығ ан.Ол педагог-ғ алымдар Ушинскийдің, Тихомировтың, Бунаковтың, Фармковскийдің жә не ұ лы жазушы Л.Н.Толстойдың педогогикалық мұ расын пайдаланып, екі оқ у қ ұ ралын жазды: " Қ ырғ ыз хрестматиясы", " Қ ырғ ыздардың орыс тілін ү йренуіне басшылық ". Қ азақ халқ ының ә дет-ғ ұ рпын жинақ тай отырып, шығ армаларында ә депсіздікті сынады. Отырық шылдық ты, жер шаруашылығ ын дамытудың жаршысы болды. " Қ ығ шақ Сейітқ ұ л", «Талаптың пайдасы», «Байлық неде?» шығ армаларында жаң а ө мірді, шаруашылық тағ ы ө згерістерді суреттейді.
|