Кіріспе. Салық механизмі қаржы механизмінің құрамдас бір бөлігі, және салық саясатын жүзеге асыру үшін

Салық механизмі қ аржы механизмінің қ ұ рамдас бір бө лігі, жә не салық саясатын жү зеге асыру ү шін пайдаланылады. Салық механизмі ұ лттық табысты бө лу жә не қ айта бө лу қ атынастарын жү зеге асыру арқ ылы мемлекеттік орталық тандырылғ ан ақ ша қ аражат қ орларын қ ұ руғ а, қ оғ амның ә леуметтік-экономикалық дамуын реттеуге, шаруашылық субьектілерінің тұ тынуын жә не қ орлануын қ амтамассыз етуге қ ажет салық тық қ атынастардың амал -ә дістерінің, ережелерінің жиынтығ ы.Қ андай да болмасын мемлекеттің салық саясаты салық заң дылық тарын қ абылдау, нормативтік актілерді бекіту, салық тардың тү рлерін белгілеу, тө леушілердің ауқ ымын, ставкасын, жең ілдіктерін, тө леу мерзімдерін жә не салық тарды тө леу тә ртібі, салық тық заң ды бұ зушылардың жауапкершілігі, бюджет жү йесі арқ ылы салық тарды бө лу, бір сө збен айтқ анда салық механизмі арқ ылы жү зеге асырылады. Сондық тан да салық саясатының, салық жү йесінің бірың ғ ай, ә рі тиімді қ ызмет етуі салық механизміне тікелей байланысты.

Салық механизмі салық теориясындағ ы ұ йымдастырушылық экономикалық категория ретінде ұ лттық табысты бө лу барысында туындайтын басқ арудың обьективті процесін айтады. Осы процестердің сферасын ү ш тү рлі ішкі жү йеге бө луге болады, яғ ни олар:

- салық тық жоспарлау мен болжау;

- салық тық реттеу;

- салық тық бақ ылау.

Негізінен салық механизмінің қ ұ рылымы мынандай негізгі элементтерден тұ рады, яғ ни, салық жү йесі, салық тарды болжамдау, салық тарды есептеумен алуды ұ йымдастыру, салық тарды алу ә дісі, жә не салық тардың уақ ытылы ә рі толық кө лемде тү суін бақ ылау жү ргізу. Осы процестер мен кезең дердің барлығ ы салық тү сімдерін жоспарлау мен болжамдаудан бастап, олардың тү суін салық органдары салық арқ ылы бақ ылаудың бірың ғ ай жү йесін қ ұ ру. Салық механизмінің ә р бір кезең ін, сатысын зерттеу қ аржы ғ ылымында ө зекті тақ ырыптарғ а жатады, ө йткені салық механизмінің ұ тымды ұ йымдастырылуынан жалпы салық жү йесінің жай- кү йі тікелей байланысты, ә рі мемлекет кірістерінің кө зі бюджетке тигізер ә сері де мол.

Бү гінгі салық механизмі арқ ылы мемлекеттің жалпы экономикалық саясатының ұ штасуы анық, ө йткені, біріншіден мемлекеттік экономикалық реттеу жү зеге асырылса, екіншіден нарық тық экономика ө з дамуын іске асырады екен.

Осы салық механизмі бү гінгі танда мемлекеттің мақ сатты тү рде экономикалық саясатын жү ргізе отырып, қ оғ амның экономикалық дамуына экономиканың жә не қ аржылық саясаттың стратегиясы мен тактикасы арқ ылы кә сіпкерлік пен еркін бә секелестікті ынталандыру немесе тежеу қ ызметінде жү ргізіледі.

2006-жылдың 1 қ аң тарынан бастап іске қ осылғ ан жаң а салық кодексі салық жү йесіндегі салық механизмінің бағ ыт бағ дарламасын тү бегейлі ө згертті. Салық кодесінде салық тар мен алымдардан басқ а ә р тү рлі тө лемақ ылар, болжаулар жалпы саны 35-ке жуық міндетті тө лемдер қ абылданды. Сонымен бірге салық кодексінде салық тық ә кімшілендіру тә ртібімен салық тық бақ ылау жаң аша іске асырылды. Осы жә не басқ ада мә селелер диплом жұ мысының тақ ырыбына арқ ау болды.

Диплом жұ мысының негізгі мақ саты бү гінгі нарық тық экономика жағ дайында салық механизмінің атқ аратын рө лін жә не мемлекеттік бюджет кірістерін толық тыруда алатын орнын кө рсету.

Осы мақ сатқ а қ ол жеткізу ү шін жә не диплом жұ мысының тақ ырыбын ашу ү шін мынандай мә селелер қ арастырылады:

- салық механизмінің қ ұ рылымына сипаттама бере отырып салық механизмінің экономикалық мазмұ нын, маң ызын қ арастыру;

- экономиканы тұ рақ тандыру жағ дайында салық механизмінің экономиканы басқ арудағ ы алатын орны жә не Қ азақ стан Республикасындағ ысалық механизмінің негізгі элементтері: салық тық жоспарлаумен болжау, салық тық реттеу жә не салық тық бақ ылауғ а нақ ты сипаттама беру;

- Қ Р Ұ лттық Статистикалық Агенттігінің Статистикалық мә ліметтері бойынша экономикалық талдау жү ргізу;

- бү гінгі салық жү йесіндегі ө згерістерге барынша тоқ тала отырып, салық механизмінің жаң аша бағ ыт - бағ дарына сипаттам беру.

Диплом жұ мысын жазу барысында классик-экономистердің ең бектері, қ аржы жә не салық салуғ а байланысты оқ у қ ұ ралдары мен оқ улық тар, Қ азақ стан Республикасының салық қ атынастарын реттейтін салық заң дары мен нормативтік актілер қ олданылды.