Толтырғыштың құрылымы

Толтырғ ыш тү йіршіктері аморфты немесе қ ырлы қ атты денелі (кристаллды), содан басқ а тығ ыз немесе кеуекті қ ұ рылымы бар заттан тұ рады.

Жалпы тү рде осы екі қ ұ рылымдық айырмашылық тарды қ арастырайық.

Материалдың аморфты қ ұ рылым оның изотроптылығ ын анық тайды, яғ ни мұ ндай материалдың қ асиеттері барлық бағ ыттарда бірдей болады. Бұ л жағ ымды фактор болып келеді, яғ ни бетон технологиясында ә детте толтырғ ыш тү йіршіктерінің кең естік бағ ытталуымен басқ аруғ а мү мкіндік болмайды жә не олар кездейсоқ болып орналасады.

Кристалдар (қ атты қ ырлы денелер) негізінде анизатропты. Бұ л қ ызулық деформацияның біркелкісіздігіне жә не басқ а жағ ымсыз немесе қ ажетт емес эффекттің пайда болуында кө рінеді. Бірақ осы кристаллдар толтырғ ыш тү йіршіктеріне қ арағ анда уақ жә не материалда жиі ретсіз орналастырылады, сондық тан толтырғ ыш тү йіршіктерін изотропты деп санауғ а мү мкінділік береді. Сол себептен толтырғ ыштар ү шін кристаллды тас жыныстарынан уақ тү йіршіктілерді таң дағ ан жақ сы.

Кеуекті материалдар изотропты жә не анизатропты болу мү мкін. Бұ л жағ дайда анизатроптылық кеуектердің бағ ытымен байланысты болу мү мкін. Анизатропты кеуекті материалдың мысалы болып ағ аш болады. Оның қ ұ рылымы талшық ты материалдың қ асиеттері талшық тар бойы жә не кө лденең бағ ытта ерекше болады.

Изотрапты материалдардың екі ерекше қ ұ рылымдарын қ арастырайық. Олар ұ ялы жә не тү йіршікті:

Ұ ялы қ ұ рылым – қ атты материалдардың ортасында кеуектер барлық кө лемі бойынша бө лек жабық (немесе жабық деп аталатын) тү ріндегі ұ ялардан тұ рады. (2, 2 (а) сур.)

Тү йіршікті қ ұ рылым - қ атты материалдың бір – бірімен жабысып тұ ратын тү йіршіктердің жиынтығ ы (2, 2 (б) сур.).

Кеуектілік бұ л жағ дайда ү здіксіз жә не сусымалы материалдың қ уыстылығ ы тә різдес болады. Осындай материалдың тү йіршік ірілігі ұ ялы материалдағ ы кеуектердің ө лшемдері сияқ ты ә р тү рлі болуы мү мкін, бірақ бұ л кезде сол немесе басқ а қ ұ рылым ү шін сипатты ерекшеліктер пайда болады. Мысалы: тү йіршікті қ ұ рылымды материалдардың су сің ірушілігі ә детте жоғ ары болады. Ұ ялы материалдардың ө ткізушілігі тө мен болып беріктігі жоғ ары болады.

Ұ ялы қ ұ рылымды толтырғ ыштың мысалы болып табиғ и пемза немесе бастапқ ы шикізаттың кө біктеу жолымен алынатын жасанды кеуекті толтырғ ыштар қ ызмет ету мү мкін. Тү йіршікті қ ұ рылымды толтырғ ыштарғ ы кеуекті ә ктастан, туфтан, кірпіш щебеньнен жә не т.б. жасалынатын щебень жатады. Тә жірибеде сол немесе басқ а қ ұ рылымы бар материалдар таза тү рде жиі кездеспейді: ұ ялы макроқ ұ рылымы бар кеуектер арасындағ ы материал каппиллярлардан тұ ру мү мкін немесе тү йіршікті болу мү мкін; тү йіршікті материалда ұ ялы қ ұ рылымның элементтері мү мкін, егер, мысалы, материалды қ алыптау кезінде бө лек тү йіршіктер бір – біріне жақ ындап жабысып қ алса.