![]() Главная страница Случайная страница КАТЕГОРИИ: АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника |
Абат қысымын ұстау жүйесін сумен қамтамасыз ету
Су айдап қ абат қ ысымын ұ стаудың техникасы мен технологиясы бірнеше тү сініктемелер мен анық тамалардан тұ рады, оларғ а: сұ йық ө ндіру мен су айдау кө лемі, қ орды ө ндіру мерзімі жә не ұ зақ тығ ы, су айдау жә не мұ най ө ндіру ұ ң ғ ымаларының саны сонымен қ атар қ абатқ а айдалатын судың кө лемі де жатады. Жасанды суарынды режимде, мұ най ө ндіру қ абат қ ысымы ә серінен жү ргізілген кезде, яғ ни қ абат қ ысымы қ анығ у қ ысымынан жоғ ары болғ анда, қ абат жағ дайына сә йкес ө ндірілетін сұ йық кө лемі қ абатқ а айдалатын сұ йық кө леміне тең болуы керек, сонымен қ атар сұ йық тың температурасымен қ ысымына да сә йкес келуі керек. Дегенмен бұ л шартта қ абат ө німі тек мұ най мен судан тұ рады, ал газ мұ найдың қ ұ рамында еріген кү йде болады. Олай болса қ абат шартына келтірілген сұ йық шығ ынының баланстық тең деуін келесі тү рде жазуғ а болады:
Qнаг - стандартты жағ дайдағ ы қ абатқ а айдалатын судың кө лемдік шығ ыны, bвод - қ абат температурасына дейін қ ыздырылғ анда кө лемінің ұ лғ аюын жә не қ абат қ ысымына дейін сық қ анда кө лемінің кішіреюін есептегендегі айдалатын судың кө лемдік коэффициенті (қ арапайым қ абат температурасы мен қ ысымында bвод Qн - стандартты жағ дайдағ ы мұ найдың кө лемдік коэффициенті (жалпы ө ндірілген тауарлы мұ най); bн - газдың еруі ә серінен кө лемінің ұ лғ аюын, қ ысымның ә серінен оның сығ ылуын жә не температурасының жоғ арылауын есептегендегі мұ найдың кө лемдік коэффициенті; Qв - стандартты жағ дайда есептелген, қ абаттан ө ндірілген су кө лемі;
Qут - сыртқ ы аймақ қ а кеткен судың кө лемдік шығ ыны; k - су айдау ұ ң ғ ымалары периодты жұ мыс істеп тұ рғ андағ ы технологиялық себептерге байланысты су шығ ынын есептеу коэффициенті. k = 1, 1 ÷ 1, 15 болады. (6.1) - тең деуден қ абатқ а айдалатын судың шығ ынын табамыз. Су айдау ұ ң ғ ымаларының саны - nнаг, оның орташа ө німділігі - qнаг жә не айдалатын судың шығ ыны - Qнаг келесі тең дікке қ атысты болады: Qнаг= qнаг*nнаг (6.2) Су айдау ұ ң ғ ымаларының пайдалану жылдарының қ орытындысы бойынша немесе есептеу қ орытындысы бойынша олардың ө німі - qнаг белгілі болса, онда (6.2) тең деуінен су айдау ұ ң ғ ымаларының санын - nнаг анық тауғ а болады. Егер, су айдау ұ ң ғ ымаларының саны - nнаг ұ ң ғ ымалардың орналасу схемасы бойынша алдын-ала анық талғ ан болса (6.2) тең деуінен су айдау ұ ң ғ ымасының ауданындағ ы қ абаттың сұ йық ө ткізгіштігіне тә уелді болатын су айдау ұ ң ғ ымасының орташа ө німділігін анық таймыз. Қ абат қ ысымын ұ стау жү йесін сумен қ амтамасыз етудің негізгі қ ызметі – қ абатқ а айдауғ а жарайтын керекті су кө лемін ө ндіріп, оны су айдау ұ ң ғ ымаларына тарату жә не қ абатқ а айдау. Сумен қ амтамасыз етудің нақ ты жү йесін таң дау, алынғ ан кен орны қ андай сатыда игеріліп жатқ анына байланысты болады. Қ азіргі уақ ытта қ абат қ ысымын ұ стауды кен орнын игеруге берген кезден бастап қ олдануғ а тырысады. Игерудің алғ ашқ ы сатысында мұ най ө ндіру ұ ң ғ ымалары таза сусыз ө нім береді, ал бұ л жағ дайда ү лкен кө лемде қ абат суы керек. Кейіннен ө ндіру ұ ң ғ ымаларының ө німі біртіндеп сулана бастайды да ілеспе суды бө ліп алуғ а немесе тұ ндырып алуғ а тура келеді. Осығ ан байланысты су айдау жү йесін нақ ты кен орнын игеру шартына қ атысты орналастырамыз. Cумен қ амтамасыз ету жү йесін жобалауда ұ ң ғ ыма ө німінің сулануының ө суін, суды алдын-ала бө ліп алу қ ондырғ ысынан немесе мұ найды дайындау қ ондырғ ысынан бө лінген суды жә не т.б. су кө здерін есепке алып қ арастыру керек. Қ оршағ ан ортаны жә не табиғ атты қ орғ ау шараларын сақ тау ү шін, сумен қ амтамасыз ету жү йесінде қ андай жағ дайда болмасын қ абат қ ысымын ұ стау ү шін қ олданылатын суды 100% -ғ а дейін бө ліп алуды қ амтамасыз ету керек. Бұ л су айдау жү йесін қ иындатады жә не бірнеше есе қ ымбаттатады, себебі мұ най ө німінен суды бө ліп алып оны дайындау керек жә не технологиялық қ ондырғ ыларды, су қ ұ бырларын тозудан, шіруден сақ тауымыз керек. Бірақ та, мұ найды тұ зсыздандыру жә не сусыздандыру ү шін қ олданылатын беттік активті заттары бар ағ ынды сулардың мұ найды ығ ыстыру мү мкіндігі жоғ ары болғ андық тан қ абаттың мұ най бергіштігін жоғ арылату ү шін қ олдануымыз керек. Нақ ты сумен қ амтамасыз ету жү йесін таң дау, қ абатқ а айдалатын су кө здеріне байланысты болады, оларғ а: - ашық су қ оймалары (ө зен, кө л, тең із), - жер асты сулары, - берілген кен орнының су қ абаты, - резервуарлар паркінен тұ ндырылып алынғ ан сулар, - суды алдын ала бө ліп алу қ ондырғ ысынан алынғ ан сулар жә не мұ найды дайындау қ ондырғ ысынан бө ліп алынғ ан су кө здері. Мұ найдан бө лінген судың қ ұ рамында мұ найдың қ алдық тары болғ андық тан оны арнайы тазалау керек болады. Қ абат қ ысымын ұ стау мақ сатында қ олданылатын су мен қ абат суы қ осылғ анда ерімейтін қ оспалар тү зілуін болдырмау керек, сол себептен қ абат суымен айдалатын судың химиялық сә йкестігі бірдей болуы керек. Бірінші кезекте судың сапасы келесі параметрлермен бағ аланады: механикалық қ оспалар санымен (ө лшенген бө лшектердің кө лемі), мұ най ө німдерінің кө лемі, темір жә не оның ауамен қ осылғ андағ ы ерімейтін қ алдық тарының кө лемі, су жү йелерін жә не қ ондырғ ыларды коррозияғ а ұ шырататын кү кіртсутегі (H2S) кө лемі, микроорганизмдердің кө лемі жә не судың тығ ыздығ ы мен қ ұ рамындағ ы тұ здың мө лшері. Сумен қ амтамасыз ету жү йесі бірнеше қ арапайым элементтерден тұ рады, олар: су жинау қ ондырғ ысы, суды дайындау торабы, тазаланғ ан суды тарату коллекторларына айдау жә не тікелей айдау ұ ң ғ ымаларына су айдау ү шін қ олданылатын блокты шоғ ырланғ ан сораптар станциясы (БШСС). Бақ ылау сұ рақ тары: 1. Жасанды суарынды режимде мұ най ө ндіру қ алай жү ргізіледі? 2. Қ абат қ ысымын ұ стау жү йесін сумен қ амтамасыз етудің негізгі қ ызметі? 3. Қ абатқ а айдалатын негізгі су кө здерін атаң ыз?
6.4.1. Блокты шоғ ырланғ ан сорапты станциялар (БШСС) Қ абат қ ысымын ұ стауда қ абатқ а су айдау ү шін блокты шоғ ырланғ ан сорапты станцияларды (БШСС) қ олданылады. БашНИПИнефть институты жасағ ан ү лгі жобалар бойынша, олардың жабдық тары арнайы блок-бокстарда орнатылып, дайындаушы зауыттарда жасалады [13]. БШСС-ны ә рбір нақ ты жағ дай ү шін мынаны ескере отырып таң дайды: · қ ажетті айдау қ ысымы мен бергіштікті; · энергиямен қ амтамасыз ету схемасын; · климаттық жағ дайларды. Орнатылғ ан сораптардың тү ріне байланысты БШСС 9, 3МПа, 14МПа, 18, 6МПа қ ысымғ а есептеп шығ арылады. Бұ л кезде БШСС-ның жалпы бергіштігі орнатылғ ан сораптардың тү рімен де, санымен де (2÷ 4 дейін) анық талады жә не су бергіштігі 3600-ден 20000 м3/тә у аралығ ында ө згереді. Негізгі жабдық ретінде жетегі СТД сериялы синхронды электроқ озғ алтқ ыштан тұ ратын кө п сатылы секциялы ортадан тепкіш сораптардың ЦНС 180 немесе ЦНС 500 тү рі қ олданылады. БШСС-ның технологиялық схемасы жер бетіндегі немесе жер асты кө здерінен алынғ ан суларды жә не тазалағ ан ағ ынды суларды бір уақ ытта немесе бө лек айдауғ а есептелген. Тұ щы сулар сальниктердің тіректері ү шін жә не майсалқ ындатқ ыштағ ы майды салқ ындату ү шін қ олданылады. БШСС (6.5-сурет) келесі тү рде жұ мыс істейді. Магистралды су қ ұ бырынан (1) су 3 МПа шамасындағ ы қ ысыммен қ абылдау коллекторына (2) келіп тү седі, содан кейін электроқ озғ алтқ ыштың (4) кө мегімен іске қ осылатын ортадан тепкіш сорапқ а (3) келіп тү седі. Сораптан кейін қ ашық тан басқ арылатын ысырма тиек (5) арқ ылы су жоғ ары арынды (16-20 МПа) коллекторғ а (6) ө теді, одан ысырма тиек (9) жә не шығ ын ө лшегіш (7) арқ ылы айдау ұ ң ғ ымаларына беріледі.
Айдау ұ ң ғ ымаларының ө здігінен қ ұ йылуғ а негізделген сү згісін тазалау ү шін, ысырма тиек (9) жабық болғ ан кезде (8) ысырма ашылады, жә не лас су жинау коллекторлары бойымен тоғ ан-тұ ндырғ ыштарғ а немесе басқ а да су тазалау қ ондырғ ыларына келіп тү седі. БШСС-лар электроқ озғ алтқ ыштардан немесе электрлік пештер бө ліп шығ аратын жылумен жылытылады. БШСС-лар толығ ымен автоматтандырылғ ан жә не қ ызмет кө рсету жұ мысшысын қ ажет етпейді. Шоғ ырланғ ан сораптар станциясы ә ртү рлі сораптармен жабдық талғ ан. Соң ғ ы уақ ыттарда қ абат қ ысымын ұ стауғ а арналғ ан ортадан тепкіш сораптар жасалып жатыр. Тө менде кейбір сораптардың техникалық сипаттамалары кө рсетілген.
6.3-кесте. БШСС-ның техникалық сипаттамасы
Бұ л сораптардың номинальды қ ысымы (р) пайдалы ә сер коэффициентінің жоғ ары мә ніне сә йкес келеді. Сораптардың есептелген ПӘ К-0, 7; біліктің айналу жиілігі n=3000 мин-1. БР 1 6.6-сурет. Қ абат қ ысымын ұ стау жү йесін сумен қ амтамасыз етудің схемасы 1 - су кө здері; БР - химиялық реагенттер қ осу блогы; 2 - тұ ндырғ ыш; 3 -тазаланғ ан суды жинау ыдысы; 4 - есептеу бө лімі; 5 - ү лкен қ ысымды айдау сораптары; 6 - шоғ ырланғ ан сораптар станциясы; 7 - суды тарату бө лімі; 8 - су айдау ұ ң ғ ымалары. Сораптарды агрессивті суларды айдау ү шін тоттанбайтын материалдан жә не болат материалдан жасайды. Тоттанбайтын материалдан жасалғ ан сораптар болаттан жасалғ ан сораптардан қ ымбат болады. Сорап жетегі - қ уаты 700-ден 1500 кВт болатын синхронды электрқ озғ алтқ ыштан, салмағ ы 6, 5 тонна жә не токпен қ оректену кү ші 3 кВт-қ а дейін болады. Бұ л сораптардың беріліс саны 180 м3/сағ -қ а тең. Z-сатылар саны. Бақ ылау сұ рақ тары: 1. Блокты шоғ ырланғ ан сорапты станциялардың негізгі қ ызметі қ андай? 2. Сораптар станциясында сораптардың қ андай тү рі қ олданылады? 3. Сораптар станциясына негізгі су кө здері қ айдан келеді?
|