Күрделі айқаспалар

Дайындалғ ан желі жә не арқ ау жіптер тоқ у станогына келіп тү седі.

Тоқ у станогында мата қ алыптастыру циклдік ү рдіс болып саналады. Ол бес операциядан тұ рады:

1. кү зу ашылуы;

2. арқ ау жіпті салу;

3. арқ ау жіпті матаның жиегіне қ ағ у;

4. желі жіпті бойлық пен жылжуы;

5. матаның тауар білігіне оралуы.

Тоқ у станогының технологиялық сұ лбасы 41-суретте кө рсетілген.

6-сурет. Тоқ у станогының технолгиялық сұ лбасы

Тізбе орағ ыш (1) тоқ у станогының ұ яларына орналастырылады.

Тізбе орағ ыштан желі жіптері (2) тө гіліп, оқ тауша (3) деп аталатын білікшені жанай ө тіп, ламельдерден (4), галевтердің кө здерінен (5) жә не бердоның тістерінен (6) ө теді.

Ә рбір желі жібі ремизкалардың біреуінің ө зіне сә йкес галевінің кө зі арқ ылы ө теді. Ремизкалардың галевтерімен бірге кезекпен кө теріліп тө мен тү скенінен желі жіптері кү зу жасайды. Кү зуге арқ ау жіп (7) салынады. Бердо (6) батан механизмінің (8) тербелісін қ озғ алуынан алғ а қ араша қ озғ алғ анда арқ ау жібін матаның шетіне (9) қ ағ ады да, артқ а қ арай кетеді. Алынғ ан мата белтемірді (10) жә не білікті (11) жанап ө тіп, тауар реттегішпен ә кетіліп, тауар білігіне (12) оралады.

Осы операциялардың бә рі матаның ә рбір элементін қ алыптастырылғ анда қ айталанады. Матаның жаң а элементі батанның ә рбір соғ уынан жасалады.

Мата жасалғ ан сайын жә не оны қ алыптастыру зонасынан ә кеткенде тізбе орағ ыш майланып, желі жіптер бойлығ ымен жиылады.

Мақ та-мата ө неркә сібінде ә р тү рлі тоқ у станоктары қ олданылады. Оларды келесі принциптер бойынша топтастыруғ а болады:

1) матаны қ алыптастыру принципі бойынша 2 тү рі болады:

- матаны кезең мен жә не бір зоналық ү рдіспен қ алыптастыру станоктары.

- Матын толассыз жә не кө пзоналық ү рдіспен қ алыптастыру станоктары.

2) арқ ау жіпті салу тә сілі бойынша:

- қ айық та тоқ у станоктары;

- қ айық сыз станоктары.

3) жекелеген механизмнің тү ріне қ арай эксцентриктік, кареткалық жә не жаккардттық станоктар;

- жұ мыс ені бойынша енсіз (100см) жә не енді (120-175-250 см) станоктар.

- Соғ у механизмінің жү йесі бойынша орташа, тө мен жә не жоғ ары соғ у станоктары.

4) арқ ау жіпті автоматты тү рде ауыстыру механизмінің барынан механикалық жә не автоматтық станоктар.

Тоқ у станоктарының барлығ ында негізгі жә не кө мекші механитзмдер болады.

Негізгі механизмдерге станоктың тұ лғ а сү йеніші жә не тартпадан, желі жібін тарту жә не жіберу механизмінен, тауарлық реттеуіштен, кү зу ашылу механизмінен, батанның жә не соғ у механизмдерге арқ аулық шө лмектерді автоматты тү рде ауыстыру мехиназмі, желі бақ ылағ ыш, қ ұ лыптың механизмі жә не т.б. Олардың бә рі жұ мыс қ ауіпсіздігін сақ тауғ а, матаның сапасын қ амтамасыз етуге мү мкіндік туғ ызады.

Тоқ ыманың айқ асу тү рлері ө те ә ртү рлі, жә не олар матаның қ ұ рылымы мен қ асиетін анық тайды. Матаның оң жағ ының сипаты мен ө рнегі, кө лденең немесе ұ зыннан жолақ тар болуы, бетінің жылтыры негіз бен арқ аудың айқ асу тү ріне байланысты. Тоқ ыманың айқ аспа тү рлері матаның мық тылығ ына, созылғ ыштығ ына, қ алың дығ ына, қ аттылығ ына апшуына, ылғ ал-жылумен ө ң дегенде тартылуына жә не т.б. қ асиеттеріне ә сер етеді. Матаны моделдеуде, конструкция жасағ анда, пішкенде жә не тіккенде тоқ ыма ө рнектері, тү рлері ескеріледі. Кү рделілігіне қ арай тоқ ыманың айқ аспалары тө рт класқ а бө лінеді: жай (тегіс), майда ө рнекті, кү рделі жә не ірі ө рнекті.

Тоқ ыма айқ аспа тү рлері торкө з қ ағ азғ а салғ анда тордың тік қ атарын негіздің жібі деп, кө лденең арқ аудың жібі деп шартты тү рде қ абылданады. Ә р кө з екі жіптің (негізгі жә не арқ ау) қ иылысы болады да жапқ ыш деп аталады да, суретте ол кө з боялады. Егер матаның оң жағ ына арқ ау жіп шық са – арқ ау жапқ ыш деп аталады да, боялмай ақ болып қ алады.

Торкө з қ ағ азғ а салынғ ан тоқ ыманың айқ аспа тү рлері мен матаның ү лгілерін мұ қ ият қ араса барлық бағ ытта қ айталанатын ө рнектерді байқ ауғ а болады. Қ айталанатын ө рнектерін раппорт деп атайды.

Ә рбір тоқ ыма айқ асуында негіз бойынша жә не арқ ау бойынша раппорттар болады. Негіз бойынша раппорт – айқ аспаның ө рнегін тү зетін негізгі жіптердің саны. Арқ ау бойынша раппорт – айқ аспаның ө рнегін тү зетін арқ ау жіптердің саны. Тоқ ыманың айқ асу схемасында раппорт ә детте қ иылысқ анда тік бұ рыш не квадрат жасайтын сызық тармен тө менгі сол жақ бұ рышта белгіленеді.