Күрделі айқаспалар. Күрделі айқаспалар үш немесе одан да көп жіптердің жүйесінен түзіледі

Кү рделі айқ аспалар ү ш немесе одан да кө п жіптердің жү йесінен тү зіледі. Оғ ан қ осбетті, қ осқ абатты, пике, тү кті, ілмекті, қ айта ө рілетін тү рлер.

Қ осбетті жә не қ осқ абатты айқ аспалар мақ та маталарын (сә тен, трико, бә йке) жә не драптар шығ арғ анда пайдаланылады. Драп шығ арғ андағ ы жіптердің қ осымша жү йесі матаның қ алың дығ ын, тығ ыздығ ын арттыруғ а, жылу сақ тау қ асиетін жақ сартуғ а пайдаланылады.қ осбетті айқ аспа жіптер ү ш жү йеден екі негіз бір арқ ау немесе бір негіз екі арқ аудан қ ұ ралады.

Екіқ абатты айқ аспалар жіптердің тө рт немесе бес жү йесінен қ ұ рылады да бө лекше екі мата тү зеді. Олар бірімен-бір тө рт дү йенің бір қ ұ рамасымен, немесе арнайы бесінші, қ осымша жү йемен біріктіріледі. Бұ л айқ аспа маталардың оң жағ ы жә не теріс жағ ы сапасы мен талшық тық қ ұ рамы ә ртү рлі жіптерден тоқ ылуы мү мкін – бет жағ ы тегіс боялғ ан, ал теріс жағ ы торкө з не жолақ болып, немесе екі жағ ы да тегіс боялғ ан, бірақ тү стер ә ртү рлі болып келуі мү мкін.

Пикенің айқ аспасы кү рделі, ол жалғ ан пикеден қ осымша жү йесімен ө згеше. Пикенің бет жағ ы полотнолық айқ аспамен тоқ ылып, ал қ осымша жү йе оны тартып дө ң ес ө рнек жасайды.

Тү кті айқ аспаның маталарының бет жағ ында тік тұ рғ ан тү ктері болады. Тү к жалпы, немесе жалпақ тығ ы ә ртү рлі суретті жолақ не тү ктен салынғ ан ою-ө рнекті болуы мү мкін. Жолақ тың ішінде майда тү кті ө рнектер де салынуы мү мкін.

Тү кті айқ аспа жіптердің ү ш жү йесінен қ ұ ралады: бір жү йе тү кті, екі жү йе тү пкілікті (коренные) – негіз жә не арқ ау. Тү пкіліктіжү йелерде полотнолық немесе саржалық айқ аспалар болады, олардың тығ ыздығ ы жоғ ары болғ андық тан тү кті жақ сы бекітіп, ұ стап тұ рады. Тү кті мақ та маталар – жартылай барқ ыт пен шибарқ ыт – олардың тү гі матаны тоқ ыма станогынан алғ аннан соң қ иылады арқ аулық жү йеден тұ рады.

Тү кті жібек маталар – барқ ыт, велюр, қ ыжым, матағ а отырғ ызылғ ан жасанды мех – қ осполотнолық ө зі кесетін тү ктегіш станокте, негізгі жү йедегі қ осымша тү ктен жасалады. Тоқ ыма станогінде бірден екі полотно қ ұ рылып, олар бір-бірімен тү кті жү йе арқ ылы байланысады.

Матаның тоқ ылғ анына қ арай жылдам қ озғ алатын пышақ тү кті жү йені кеседі, содан екі бірдей тү кті мата шығ ады.

Тү кті айқ аспалар матағ а ә демі тү р береді, жылу сақ тағ ыш қ асиеті мен тозуғ а тө зімділік қ абілетін арттырады, бірақ тігу процесі қ иындайды. Пішкенде жә не ылғ ал-жылумен ө ң дегенде тү ктің, тү кжолақ тардың ептеп қ исайғ ан бағ ытын ескеру керек.

Тү ктік айқ аспаның бір тү рі ілмектік айқ аспа. Оның тігінің тү рі ілмек кейіптес. Ілмектік айқ аспамен сү лгілік, суғ а шомылатын халаттық маталар мен басқ а да сә ндік маталарды шығ арады.

Селдір (ажурный) айқ аспаның ерекшелігі – олардың жарық ө тетін кө здері бар. Қ арапайым селдір айқ аспа жіптердің ү ш жү йесінен: екі негіз жә не бір арқ аудан тұ рады. Айқ асудың жасалу процесінде селдір негіз екінші негізді біресе ол жағ ынан біресе бұ л жағ ынан орап алады. Мұ ндай ә діспен тоқ ылғ ан маталардың жұ қ алығ ы сонша, арғ ы жағ ынан кү н кө рінеді. Бұ л айқ аспалар блузкалық, жейделік жә не кө йлектік мақ та жә не жібек маталарды, перделерді, техникалық маталарды шығ арғ анда пайдаланылады. Блузкалық жә не кө йлектік маталарды тоқ ығ анда селдір айқ аспа басқ аларымен бірге қ олданылуы мү мкін.