Майдаөрнекті айқаспалар

Майдаө рнекті айқ аспалардың класы екі шағ ын топқ а бө лінеді: қ арапайым айқ аспаларды ө згерту, кү рделендіру арқ ылы алынатын туынды айқ аспалар; қ арапайым айқ аспаларды алмастыру жә не қ ұ растыру арқ ылы алынатын қ ұ рама айқ аспалар. Қ арапайымғ а қ арағ анда майдаө рнекті айқ аспаларда негіз бен арқ аудың раппорты ә ртү рлі болуы мү мкін.

Туынды полотнолық айқ аспағ а репс жә не рогожка (мақ та мата) жатады.

Репсті айқ аспа негізгі немесе арқ ау жапқ ыштарды ұ зарту арқ ылы алынады. Репсті айқ асуда ә р негізгі жіп 2, 3, одан кө п арқ ау жіптер арқ ылы ө теді. Бұ л жағ жайда мата бетінде кө лденең сызық пайда болады, ал репс – кө лденең репс деп аталады. Егер ә р арқ ау жіп 2, 3 немесе одан да кө п негізгі жіп арқ ылы ө тсе, мата бетінде ұ зына бойлай сызық тар пайда болады, ал оны бойлық репс деп атайды. Репс жә не басқ а да маталар осы репсті айқ аспамен тоқ ылады.

Егер де арқ ау, ен негізгі жіптердің біреуі екіншісінен екі есе жуан болса, репсті айқ аспада матаның беті, полотнолық айқ асудағ ы сияқ ты тегіс болады. Мысалы, фланель осы жолмен алынады.

Рогожка мақ тадан тоқ ылғ ан мата– негіздік жә не арқ аулық жапқ ыштарды бірдей арттыру нә тижесінде туғ ан қ осқ абат, ү шқ абат полотнолық айқ аспалар. Мұ ндай мата тө рт жіптен де ө ріледі. Рогожкада рапорт негіз бойнша саны арқ аулығ ына тең. Рогожканың айқ аспасында полотнолық қ а қ арағ анда тоқ у ө рнегі анық кө рінеді: матаның бетінде тікбұ рыштар байқ алады, олардың мө лшері жіптің жуандығ ы мен айқ асудың раппортына байланысты. Маталардың мақ та жә не зығ ыр ассортиментінде рогожка айқ аспасымен шығ арылғ ан маталарды рогожка дейді, ал жібек ассортиментінде – крепэлегант, «Аида» жә не т.б., жү н ассортиментінде – кейбір костюмдік жә не кө йлектік маталар.

Саржалық айқ аспалардың туындылары – айқ ын саржа кү рделі саржа, тегіс саржа жә не сынық саржа. Айқ ын саржаның қ арапайым саржадан айырмашылығ ы оның раппортында жалғ ызқ абат жапқ ыштар жоқ, сондық тан оның жолақ тары жалпақ болып анық кө рініп тұ рады. Мысалы айқ ын саржаның раппорттары: 2/2, 3/2, 4/2, 2/4, 2/3, 3/3 т.б. болуы мү мкін.

Матаның оң беті қ ай жү йенің (негізі немесе арқ ау) басым болуына байланысты айқ ын саржа негіздік, арқ аулық немесе тең жақ ты болуы мү мкін.

Мата шығ аруда ең кө п қ олданылатыны 2/2 жә не 3/3 тең жақ ты саржа. 2/2 саржаны шотландка кө йлектік матасын, кашемир т.б., 3/3 саржаны – бостон, шевиот маталарын шығ арғ анда пайдаланады.

Кү рделі немесе кө п сызық ты саржа матада жалпақ тығ ы ә ртү рлі, кезектесіп отыратын диагональ сызық тар жасайды. Оны сипаттайтын бө лшектің алымы мен бө лгішінде екі немесе бірнеше сан болады. Мысалы, 1.3/2.1, 2.2/4.1, тағ ы с.с.

Кү рделі саржа кө йлектік маталарды тоқ ығ анда пайдаланылады.

Сынық жә не теріс саржа, немесе «шырша» деп аталады. Олардың саржалық жолақ тары ұ зына бойы 90^о-қ а бағ ытын ылғ и ө згертіп отырады, кө рінісі шырша сияқ ты. Теріс саржаның сынық саржадан айырмашылығ ы бұ ралғ ан жерлерінде жолақ тарының жылжығ аны байқ алады: негіздік жаппағ а арқ аулық ал арқ аулық қ а – негіздік қ арнсы келеді. Сынық жә не теріс саржалар кейбір пальтолық жә не костюмдік маталарды шығ арғ анда пайдаланылады.

Сә тендік айқ аспаның туындысына айқ ын сә тен жатады. Қ арапайым сегізжіпті сә тенге қ арағ анда айқ ын сегізжіпті сә тенде ә р кө лденең қ абатта екі негізі жапқ ыш алты арқ аулық пен алмасып отырады. Айқ ын сегізжіпті сә тендік айқ аспамен молескин, мақ тадан тоқ ылғ ан шұ ғ а, кү дері, шибарқ ыт тоқ ылады.

Қ ұ рама айқ аспағ а жататындар: оюлы, крепті, бедерлі, селдір.

Оюлы айқ аспалар матаның бетінде кө лденең немесе ұ зынша жолақ тар, торкө здер тү рінде қ арапайым ө рнектер салады. Бұ лар қ арапайым айқ аспаларды алмастыру немесе ү йлестіру жолымен алынады. Ең кө п таралғ ан ұ зына жолақ ты айқ аспаларды, мысалы, саржалық репстік айқ аспаларды, сынық саржамен рогожканы, т.б. кезектестіру арқ ылы алады. Ұ зынжолақ ты қ ұ рама айқ аспалармен костюмдік матаның кө пшілігі жә не кейбір пальтолық маталар жасалады.

Крепті айқ аспаның ерекшелігі матағ а майдақ иыршық ты сипат беретін– оның ө ң бетін ө рнектейді. Айқ ын сегізжіпті сә тендік айқ аспамен молескин, мақ та жапқ ыштарды ұ зарту немесе екі айқ аспамен ү йлестіру арқ ылы алынады. Олар неше тү рлі жә не олар мақ та, жү н, жібек, зығ ыр маталарды шығ арғ анда қ олданылады.

Бедерлі айқ аспалар мата бетінде шығ ып тұ рғ ан негізгі немесе арқ ау жіптерден ө рнек жасайды. Бедерлі айқ аспаларғ а вафельді, диагональді жә не сызық ты айқ аспалар жатады. Негізгі жә не арқ ау жаппалардың ұ зындығ ын ө згерту арқ ылы вафельдің тү ріне ұ қ сайтын ө рнек аламыз. Вафельді айқ аспа сү лгі жасағ анда қ олданылады.

Диагональді айқ аспалардан матаның бетінде майда тө меннен жоғ ары, оң нан солғ а қ арай кететін томпақ жолақ тар тудырады. Диагональдық айқ асуда сызық тың қ исаюы негіздің тығ ыздығ ына жә не айқ асудың сипатына байланысты. Мұ ндай тоқ уғ а габардин жасалынады. Сызық тық айқ аспамен тоқ ылғ ан матаның бетінде тік жә не кө лбеу кеткен екі дө ң ес жолақ тар болады. Сызық тық айқ аспамен пике (жалғ ан пике) типтес мата шығ арылады.

Селдір айқ аспа матағ а жұ қ а селдір тү р береді. Айқ асу процесінде негіздің немесе арқ аудың кейбір жіптері жылжиды немесе ажырайды да, араларында саң ылау пайда болады. Селдір айқ аспа ә дісімен «Спорт крученый», «Салют» жә не т.б. мақ та маталар тоқ ылады.