Бап. Әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету

1. Ә скери қ ауіпсіздік:
1) мемлекеттің қ орғ аныс қ абілетінің қ ажетті дең гейін сақ тап тұ румен;
2) Қ азақ стан Республикасы Қ арулы Кү штерінің, басқ а да ә скерлері мен ә скери қ ұ ралымдарының жауынгерлік дайындығ ын сақ тап тұ румен;
3) экономиканың жұ мылдыру дайындығ ы мен елдің халқ ын жұ мылдыруғ а даярлаудың тиiмдi жү йелерiн қ ұ румен;
4) қ ауіпсіздіктің ө ң ірлік жә не халық аралық қ ұ рылымдарының шең беріндегі ә скери ынтымақ тастық пен ә ріптестік қ атынастарды кең ейтумен, ә лемде ө зара сенімді кү шейту жә не ә скери қ ауіптілік дең гейін тө мендету мақ сатында ядролық қ арусыздану бастамасын ілгерілетумен;
5) Азаматтық қ орғ аныстың ел халқ ы мен аумағ ын қ орғ ау дайындығ ын сақ тап тұ румен қ амтамасыз етіледі.
2. Мемлекеттiң барлық органдары мен лауазымды адамдарының, меншiк нысандарына қ арамастан ұ йымдардың жә не азаматтардың мiндетi:
1) Қ азақ стан Республикасының қ орғ аныс қ абiлетiн нығ айтуғ а;
2) Қ азақ стан Республикасының Қ арулы Кү штерiнiң, басқ а да ә скерлері мен ә скери қ ұ ралымдарының жауынгерлiк дайындық дең гейiн сақ тап тұ руғ а жә не арттыруғ а;
3) жұ мылдыру қ уаттарын сақ тауғ а жә не жұ мылдыру резервтері жү йесін жетілдіруге жә рдемдесу болып табылады.
3. Қ азақ стан Республикасының қ орғ аныс қ абiлетiне жә не Қ азақ стан Республикасы Қ арулы Кү штерiнiң, басқ а да ә скерлерi мен ә скери қ ұ ралымдарының жауынгерлік дайындығ ына нұ қ сан келтiретін шешiмдер қ абылдауғ а жә не iс-қ имылдар жасауғ а тыйым салынады.
4. Қ азақ стан Республикасы ратификациялағ ан халық аралық шарттарда кө зделген жағ дайларды қ оспағ анда:
1) Қ азақ стан аумағ ында шет мемлекеттердiң жә не (немесе) халық аралық ұ йымдардың ә скери базаларын орналастыруғ а;
2) шет мемлекеттердiң жә не (немесе) халық аралық ұ йымдардың ә скери қ ұ ралымдарының, қ ару-жарақ тары мен ә скери техникасының Қ азақ стан аумағ ы арқ ылы транзитіне жол берiлмейдi.
5. Қ азақ стан Республикасының Қ арулы Кү штерi, басқ а да ә скерлерi мен ә скери қ ұ ралымдары ұ лттық қ ауiпсiздiктi қ амтамасыз етуге Қ азақ стан Республикасының Конституциясы мен заң дарына сә йкес тартылады.

8) Біздің еліміздің табиғ ат байлық тары орасан зор, олар халық қ ажетін қ анағ аттандыру ә рі шаруашылығ ы дамыту ү шін қ ажеттің бә рін береді. Дегенмен, бұ л байлық қ аншалық ты мол болғ анымен, оны сақ тай біліп, дұ рыс пайдаланбаса, уақ ыт ө ткен сайын ол да сарқ ылады. Сондық тан табиғ ат байлық тарын қ орғ аудың аса зор маң ызы бар. Қ азақ станның табиғ атты қ орғ ау жө ніндегі заң дары. Еліміздің табиғ ат байлық тарын дұ рыс пайдалану мә селесіне зор кө ң іл бө ліп, 1918 жылдың ө зінде-ақ табиғ атты қ орғ айтын арнаулы комитет ұ йымдастырды. Соның нә тежесінде табиғ ат байлық тарын дұ рыс пайдалануғ а жә не қ орғ ауғ а бағ ытталғ ан алғ ашқ ы заң дар белгіленіп қ абылданды. 1962 жылғ ы 16 маусымда Қ азақ КСР Жоғ арғ ы Кең есі Президиумының «Қ азақ стан табиғ атын қ орғ ау» туралы жарлығ ы шық ты. Жарлық та пайдалы қ азбаларды, суды (жер беті мен жер асты сулары), ормандар мен қ ұ стар, атмосфералық ауа, топырақ, сирек ландшафтылар жә не тағ ы басқ аларды қ орғ ау қ арастырылды. Жарлық та қ осымша арнайы нұ сқ ау жазылып, онда ә р тү рлі табиғ ат байлық тарын пайдалану, орман, топырақ тың қ ұ нарын сақ тау, ауа мен су қ оймаларын қ орғ ау, балық аулау мен аң шылық туралы ережелер бар.

Қ азақ стан Республикасы Президентінің «Қ азақ стан Республикасының 2004-2015 жылдарғ а арналғ ан экологиялық қ ауіпсіздік тұ жырымдамасы туралы» Жарлығ ы - 2003 жылы 3 желтоқ сан кү ні Астанада қ абылданды. Осы жарлық та бү гінгі ғ аламдық жә не Қ азақ стан Республикасының экологиялық қ ауіпсіздігін қ амтамасыз етумен бірге елдің экологиялық дамуы жө ніндегі мемлекеттік шаралардың кешені айқ ындалды.

Табиғ атты қ орғ ау мә селесіне қ азірде де зор кө ң іл бө лінуде. Халық аралық табиғ атты қ орғ ау одағ ының шешімі бойынша ә р елде табиғ ат қ орлары мен табиғ атты қ орғ ау ү шін сирек кездесетін, қ ұ рып кету қ аупіндегі жануарлар мен ө сімдіктердің тү рлері есепке алынғ ан. Біздің елде «Қ ызыл кітап» 1978 жылы ұ йымдастырылғ ан. Мұ нда аң ның 21 тү рі жә не осы тектес тү рдегі кездесетін аң дар мен торғ айлардың 8 тү рі кө рсетілген, оларды сақ тап қ ана қ оймай, бұ лардың санын кө бейтудің барлық шаралары қ олданылады. Қ алпына келтірілген жануарлар мен ө сімдіктердің тү рлері «Қ ызыл кітаптан» алынғ ан.

Табиғ атты қ орғ ау мен табиғ ат қ орларын тиімді пайдаланудың екі бағ ыты бар: мемлекеттік жә не жалпыхалық тық. Мемлекеттік бағ ыт тиісті заң дармен, ә рі ү кіметтің қ арарларымен анық талса, ал жалпыхалық тық бағ ыт ө зінің тікелей қ атынасуымен жә не қ оғ амдық ұ йымдар арқ ылы іске асырылады. Табиғ атты қ орғ ау ісіне тікелей қ атынасудың қ ажет\тілігі. Республика табиғ атын қ орғ ау ісіне барлық азаматтар ат салысуы тиіс. Табиғ атты қ орғ ау саласында арнайы кұ рылғ ан ұ йымдардың ішінде Қ азақ станның Табиғ ат комитеті кө рнекті орын алады. Бұ л комитет табиғ атты қ орғ ау саласындағ ы ғ ылыми мекемелер мен ұ йымдардың жұ мысын ү йлестіріп, бір мақ сатқ а бағ ыттал, республикалары экологиялық дағ дарысты шешуге жұ ртшылық ты жұ мылдырады. Елімізде Табиғ ат қ орғ ау қ оғ амы жұ мыс істейді.

Табиғ ат қ орғ ау саласында ә сіресе қ оғ амның жас мү шелерінін белсенділігі ерекше. Олардың кө мегімен республикада жыл сайын кө птеген бақ тар мен саябақ тар ірге кө тереді, ондағ ан тонна мә дени ө сімдіктердің тү қ ымдары мен дә рі-дә рмектік ө сімдіктер жиналады. «Қ ұ стар кү нін», «Орман мен бақ айлығ ын», «Сабан той» ө ткізу мектеп ө мірінде дә стү рге айналғ ан. Кө птеген мектептерде «Жас орманшы», «Су сакшыларының» штабтары қ ұ рылды, республикада «мектептік орман шаруашылық тары» жұ мыс істейді. Республика табиғ атын корғ ауғ а тікелей қ атынасып, ә р азамат материалдық жө не эстетикалық маң ызы бар табиғ и ортаны сақ тауғ а, кө ркейтуге ө з ү лесін қ осады.^[1]