Балыйтарбыт

(Быстах)

Батталга баҕ арар

баһ ахтаах майгым,

хопко куудьуйар

хос санаам,

киһ ини кирдиир

кистэлэҥ кэмэлдьим суоҕ а.

Аан дойду аймаҕ ын

албын санаабынан алкыйан

атаҕ астаабыт аньыыбын

адьаһ ын араарбаппын,

ү лү скэннээх кү н

ү тү ө тү гэр ү лү һ ү йэн

ү ктэбили ү ө скэппиппин

ө рү ү ө йдү ө бэппин.

Ол гынан баран

ойоҕ ос ө ттү бү ттэн одуулаан

олуурга киирбитим,

уорбаҕ а угуллубутум,

ырыҥ алаан санаатахха —

ыарахана. ыксары,

арааран санаатахха —

атаҕ астабыла алыс...

1921 с.

УТУЙА СЫТАН БАТТАППЫТ *

Салбаннаах санаа сарбыллара,

Ө рө гө йдө ө х ө й ө һ ө рө,

Кэтит кэскил кэхтэрэ,

Кэрэгэй кэмэлдьи кэтириирэ

Кэлбит эбит буоллаҕ а...

Аны

Киһ и буолар кэскилбин

Ким кэлэн кэпсиэй?..

Мин кимминий?..

Мин ханна хаайтардым?

Мин киһ и этим...

Кини кимий?

Кини киһ и!..

Оччоҕ о тоҕ о

Мин

Оонньуулаах олохпун оруойдуур?

Оҥ оруу бө ҕ ө охторуор дылы

Олоруохпун баҕ арабын!..

Кырдьык диэн тугуй?

Кырдьык — кыһ ыл кө мү с,

Аат диэн тугуй?

Аан дайды албына...

Оччоҕ о тоҕ о

Аналлаах олохпун аймыыр?

Аналынан арахсыахпар дылы

Ааттаһ абын даа, атастаар,

Аан дайдым аймаҕ ыттан

Арахсыахпын баҕ арбаппын!..

Кү нтэн ылбыт

Кү ндү кө ҥ ү лбү н

Ким кө тү тэр?

Киһ и...

Киһ и даа, киһ и даа?..

Киһ и диэн кимий?..

Эппэт... эппэт...

Һ уу!!!

Тыыным хаайтарда,

Сү рэҕ им мө ҕ ү стэ,

Тугуй бу?

Тулуйумаары гынным...

Кэтит сир киэлитэ

Киэҥ да этэ, —

Кыараатаҕ а кыһ алҕ атын нии...

Ү рү ҥ кү н сырдыга

Ү гү с да этэ, —

Хаппахтаатаҕ а хараҥ атын нии...

Олуйумаҥ даа!

Орто дойду олоҕ ор

Олоруохпун баҕ арабын...

Олоруохпун баҕ арабын...

Һ уу!..

Ыксаары гынным.

Ыгыма даа,

Ыарахана ыксатта.

Баттаама даа баттаама,

Балаҕ адыйан бардым...

Баттыыр, баттыыр...

Ким баттыыр?

Киһ и...

Мин эмиэ киһ ибин...

Мин эмиэ киһ ибин...

Кэбис, кэбис, киэр буол!

Тутума даа, турабын!..

Туруорбат,

Олоруохпун баҕ арабын,

Олоруохпун баҕ арабын!..

Ээ, ү рү ҥ кү н ү тү ө тэ,

Ө рү һ ү й даа!..

Ээ, кү ө х тыа кө ҥ ү лэ,

Кө мү скээ даа!..

Мин киһ ибин... Мин киһ ибин...

Олоруохпун баҕ арабын.

Сырдыкта, сырдыкта!..

Кө ҥ ү ллэ, кө ҥ ү ллэ!..

Һ уу! тумнастаары гынным,

Тулуйбатым, тугуй бу!..

1921 с.

* * *

Сылаас уубуттан туран,

Сынньаммыт ө йбү нэн

Сыаналаан кө рбү тү м:

Куһ аҕ ан даҕ аны ү чү гэйэ суох,

Кутурҕ ан даҕ аны ү ө рү ү тэ суох,

Ытыыр даҕ аны кү лү ү тэ суох,

Ыксал даҕ аны сынньалаҥ а суох буолбат,

Ол-бу санааны

Олох долгуна

Оҥ орор эбит,

Ү тү ргэн-хабырҕ ан

Ү тү ө ҕ э ү ө рэтэр эбит...

Ү ө рү ү лээх олоххо

Ү тү ө ө й ү ө скээбэт,

Сынньалаҥ олооххо

Сытыы санаа сыстыбат,

Кө ҥ ү л кө ргө

Кө й санаа кө ө нньү бэт,

Сырдыкка сылдьан

Хараҥ аҕ а хайыспат,

Тот сылдьан

Аччыгы араарбат,

Тойон олоххо

Токуру торумнаабат эбит,

Эрэйдээх олох

Хата

Эҥ иҥ ҥ э эрийэр,

Эгэлгэни этитэр,

Батталлаах майгы

Баһ ы хамнатар,

Бадаҕ ы биллэрэр,

Ө лү ү лээх ү йэ

Ө йү ү ксэтэр,

Кыһ алҕ алаах олох

Кырыымчыгы санатар,

Кырдьыгы булларар эбит.

1921 с. Булуҥ.

МИН СУЛУҺ УМ

Ү рү т буорга ү ктэниэхпиттэн

Ү рү т ө ттү бө р ү ө скээбит,

Ү лү гэртэн ө рү һ ү йээччи

Ү ргэл сулус ү ө лээннээх,

Аан дойдуга ананыахпыттан

Араҕ аччы буоларга анаммыт

Араҥ ас сулус

Аҥ ар салаата аргыстаах,

Тө бө м оройугар

Тө гү рү йэн ү ө скээбит

Чороҥ соҕ отох, дьоллоох

Чолбон сулус доҕ ордоох,

Баарым тохору

Баһ ым ү рдү гэр

Батыһ а сылдьар

Маҥ ан сулус

Баһ ылыктаах этим...

Онтукам

Хараҥ аҕ а мунан,

Харгыска хаптаран,

Санааҕ а ылларан

Санньыйар кү ммэр

Сандааран биэрэн

Сайыннарар буолара...

Буомчаҕ а булларан

Муҥ ур-соҥ ур буоллахпына,

Кү рү ө ҕ э хаайтаран

Кү ү һ ү м кү ө йү лү ннэҕ инэ,

Кү ндээрэн кө стө н

Кү ү с угар буолара...

Хараҕ ым сабыллан

Хараҥ аҕ а харбыалаһ ан,

Сиппэххэ тү бэһ эн

Силискэ иҥ иннэхпинэ,

Сээкэтийбит санаабын

Сэргэхситэр буолара...

Дьоллоох чолбонуом,

Соргулаах сулуһ уом,

Ү ө һ ээ ө ттү бэр

Ө рө кү ндээр!

Чабырҕ айым чанчыгар

Чаҕ ылыйан сандаар!

Хараҥ аҕ а хаайтарыма

Харгыска хаптарыма!

Кө стө кү ндээрэн

Кө хсү бү н кө ндү ө рү т,

Сандаара сырдаан

Санаабын сайҕ аа!..

Элбэххэ эппэппин,

Эйиэхэ эрэнэбин,

Соҕ отох дьолум —

Чолбон сулуһ ум,

Тосхой, чугаһ аа!

Арахсыма, аргыстас,

Айхал-уруй буоллун...

1921 с.

ЫРЫА ТАҤ АРАТА

Уруйунан олохтоммут

Уус тылынан оҥ оһ уллубут,

Иэйиэхситинэн эҥ эрдэммит

Эгэлгэ тылга этиллибит,

Айыыһ ытынан аҥ ардаммыт

Араас тылынан айыллыбыт,

Ө рө гө й бө ҕ ө ү ктэллээх,

Кэскил бө ҕ ө кэһ иилээх,

Талаан бө ҕ ө талаһ алаах,

Санааны сайыннарааччы,

Ө йү ү ксэтээччи,

Тылы ыпсарааччы,

Искэ имэҥ уган

Эгэлгэ тылы этитээччи,

Эҥ ин дьикти буолан

Эргийэр имигэс идэлээх,

Араас албас буолан

Айдаарар адьынаттаах,

Ньамчы тыллаах талыыта,

Ырыаһ ыт киһ и ымыыта,

Хоһ оонньут киһ и хотуна,

Чабырҕ ахсыт киһ и таҥ арата,

Кырбадаһ ыннаан эттэххэ,

Кыыс дьахтарга кыттыгастаах,

Хоһ уйан эттэххэ,

Хотун дьахтарга холобурдаах,

Араас даҕ ыйан

Аат биэриэхпин,

Аччыгыйым алыс,

Туохха эмэ доҕ уйан

Сурах суруйуохпун,

Ньуолдьаҕ айым олус...

Быстахтык быллардаатахпына,

Алҕ астык ааттаатахпына,

Куһ аҕ аннык хоһ уйдахпына,

Тылбыт иччитин,

Тыыммыт холобурун,

Ө йбү т ө һ ү ө тэ

Ү рү ҥ кү н ү ө лээннээҕ ин,

Талаан биэрээччи

Тапталлаах таҥ аратын

Табыгаһ а суох ааттаабыт,

Сө бө суох сү рэхтээбит,

Суомахтык суруйбут диэн

Кырдьаҕ астар кыыһ ырыахтара,

Хойуккулар хоргутуохтара,

Кэнникилэр кэлэйиэхтэрэ.

Ол кэриэтэ,

Айылааҕ ын атын

Аҕ а саастаахтар,

Албан ө стө ө хтө р[2]

Аат анаан

Алгыахтарыгар дылы

Аралдьыта туһ ү ү м...

Эрэйдээх кү ҥ ҥ э эпчиҥ ирдэр,

Этэр тылы иччилиир,

Саппахтаах санааны сайыннарар,

Саҥ аны сарбынньахтыыр,

Кө ппө ҕ ү рбү т кө хсү нү кө ччү тэр,

Кө ҥ ү лү этитэр

Этэр тыл иччитэ

Эгэлгэ бэйэлээх

Эйэҕ эс санаалаах

Ийэ хотун диэн

Этэн эриим...

Тоноҕ остуун тоҥ хойдум, —

Тойукпун туймуулаа,

Иэччэхтиин иҥ нэһ инним, —

Этэр тылбын иччилээ,

Хоолдьуктуун хоҥ куйдум, —

Хотун ийээ,

Хоһ ооммун холбоо!..

1921 с.

КЭРИЭС*

Туохтан хоргуттуҥ,

Туллук доҕ оруом?..

Эн,

Имигэс бэйэҕ ин,

Ириэнэх хааҥ ҥ ын,

Сайаҕ ас санааҕ ын,

Сайдам быһ ыыгын

Сааһ ым туолан,

Саабанынан сабыллан,

Идэким ситэн,

Ииҥ ҥ э киириэхпэр дылы

Эйигин

Иэдэтиэм суоҕ а диэн

Итэҕ эл тылбынан

Иэйэн-туойан туран

Иһ итиннэрэн эппитим...

Аламаҕ ай майгыҥ ҥ ын

Аан дайдыттан

Арахсыаххар дылы

Атаҕ астыам суоҕ а диэн

Араас тылбынан

Андаҕ айан ааттаспытым...

Уйаҕ ас бэйэҕ ин,

Уһ уор дьү һ ү ҥ ҥ ү н,

Уйгу санааҕ ын

Улуу дойду ууруутунан

Уларыйыахпар дылы

Уйадытыам суоҕ а диэн

Улаҕ алаах тылбынан

Уһ уордаан умсуйбутум...[3]

Аан дайды

Амырыын дьү ү лү нэн

Арахсар кү нү м

Анаан кэллэҕ инэ,

Айманар буолаайаҕ ын...

Улуу дойду

Уордаах ууруутунан

Умсар кү ммэр

Уолуһ уйар буолаайаҥ ый...

Аан дайды буоругар

Атаҕ ынан ү ктэммит

Арахсыбатаҕ а диэн

Адьас суоҕ ун

Араара санааҥ ҥ ын,

Аймаммат буолаар...

Кү ҥ ҥ э кө стү бү т

Кү ү һ ү лээн олоорто

Кө стү бэтин кө рө н,

Кө мү ллэр кү ммэр

Кө хсү гү н кэҥ этэн

Кө ччү тэр буолаар...

1921 с.

* * *

Уот-татай нии, оҕ олоор,

Олох обургу долгуна,

Очуос хайа курдук

Ойута ыстанан тахсан,

Орто дойду ойуулаах

Отун-маһ ын угуттаатаҕ а

Олуһ ун эбитин оҕ олоор...

....................................................

1921. 6-ХII.

1922