Оччуттар

Саргылаах кү ммү т

Саһ арҕ ата сандаарда.

Сайаҕ ас сарсыардабыт

Салаллан сайынна.

Отуубутуттан оронон

Ойон тураммыт

Оҥ осто охсоммут

Оппутугар ойуоҕ уҥ.

Хоодуот соҕ устук

Хотуурбутун хомуйан,

Хотор буоллун диэммит

Хомурута охсуоҕ уҥ.

Т ап-тап-тап,

Табырҕ аччы таптайыҥ.

Сыр-сыр-сыр,

Сырдырҕ аччы сытыылааҥ.

Хотуурбутун сытыылаан

Ходуһ аҕ а холлойон,

Хордурҕ аччы хоруйан

Хор-кур хотутуохпут.

Тап-тап-тап,

Табырҕ аччы таптай.

Сыр-сыр-сыр,

Сырдырҕ аччы сытыылаа.

1926 с.

ОТУУ УОТА*

Ойуур тыа саҕ атыгар,

Ойуулаах от ортотугар,

Отуу уота

Кү лү гэ кө стү бэт

Кү һ ү ҥ ҥ ү тү ү ҥ ҥ э

Кү лү мнү ү умайбыта,

Самнары баттыыр

Салаҥ хараҥ аҕ а

Сандаара чаҕ ылыйбыта.

Кыһ ыл кө мү с

Кыыппах кыымынан

Кытыаста кыыймыта

Тулатыгар турар

Титирик тииттэр,

Тиһ эх мастар

Кү лү гү рэн кө стө ллө рү н

Кө ҕ ө рдө н кө рдө рө н

Кө хсү кө ччү ппү тэ.

Отуулаах дьоннор

Омурҕ аннарын оргутан

Оһ оҕ осторун тоторбута.

Кү лэн-оонньоон кү лү мнээн,

Кү ө рэйэн, кытаран, кү ндээрэн

Кү лү к хараҥ аҕ а кө стү бү тэ.

Онтон,

Ардьаччы хаппыт

Амынньыар аһ ылыга

Адьаһ ын аччаан,

Култуччу куурбут

Куруҥ мутуга

Куугуначчы умайан,

Кү лү к хараҥ а кө мү ү тү гэр

Кү лү мнээн кө ччү йэр

Кү ү һ э кө ҕ ү рээбитэ.

Иин хараҥ а иһ игэр

Илибирээн тэтэрэр

Имэҥ э эстибитэ.

Улам-улам

Улаатан умайара

Умуллан испитэ.

Сарбынньах-сарбынньах

Сандаара, чаҕ ылыйара

Самнан намтаабыта...

Онуоха

Ү лү скэннээх хараҥ а

Ү ө рбү т кө рдү к,

Сандаарар сырдыгын

Сабыта баттаабыта,

Кү лү мнээн кө стө рү н

Кү рү ө лү ү кө ппү тэ...

Хатан хараҥ а

Хаба ортотугар

Хатат уотун курдук,

Кыыппах кыыма

Кыламныы-кыламныы

Кыырайан тахсарын

Улуу хараҥ а

Умсарыта охсон

Умуруоран испитэ...

Кү ү һ э кө тү ллэн,

Кү лү мнү ү рэ кө ҕ ү рээн,

Кү лү гү рэн кө стү бү тэ.

Быстарыгар тиийэн

«Пыс» гына-гына

Быстах-быстах быгыалыы,

Муҥ ар тиийэн

«Пус» гына-гына

Бур-бур

Буруолуу сыппыта...

................................................

................................................

Оок-сиэ нии, доҕ оттоор!

Аны ким,

Кэтэһ эн туран

Кэрэхсээн кэлэн,

Кураанах куруҥ у

Кутан биэрэн

Куугуначчы уматан,

Кимиэллээх тү ү н кистэлэҥ ин

Киһ иэхэ кө рдө рү ө й?

Ким кэлэн,

Ү ө л маһ ы

Ү ттэрэн биэрэн

Ү рэн уматан,

Кү лү к хараҥ аҕ а

Кү лү мнээн кү ндээрэн

Кө ччү йэн кө рү лү ө й?

Суох.

Тү ксү!

Кө мү с кыымнааҕ ым,

Кө мө нү кү ү тү мэ!

Сотору билигин

Хараҥ а тү ү н хааччаҕ а халбарыйыа,

Халлаан сырдыга арыллыа,

Кү кү р хайа кү лү гү ттэн

Кү ндү маҥ ан кү н

Кү ө рэйэ кө тө н,

Сарбынньахтаах сандаҥ ата

Сараадыйа тахсыа,

Кыырай халлаан кытыытыттан

Кылбайар маҥ ан кү н

Кытара кыыһ ан кылбайыа.

Тү ксү,

Уккунньах ууран

Уматар уурайда,

Умулун, утуй...

Эйигинэ да суох

Кү лү мү рдэс сырдыгы

Кү н кө рдө рү ө,

Кө лбө ҕ ү рбү т кехсү нү

Кини кө ччү тү ө,

Кимиэллээх тү ү н

Кичэл кистэлэҥ ин

Кини кэпсиэ.

..........................

..........................

Кө рү ҥ эрэ!

Хатан хараҥ а халбарыйда,

Халлаан сырдыга арылынна,

Кү н кө мү с кө рдү к

Кү лү мү рдээн кө һ ү ннэ,

Отуу уота умулунна

Уонна

Ү рдэ

Ү рү ҥ кү лү нэн кө мү лү ннэ...

Ону,

Сарсыардааҥ ы

Сайаҕ ас салгын

Сапсыйан сахсалдьытта...

Кү лү н

Кө ппө х кө рдү к

Кө тү тэн кэбистэ...

Отуу уота,

Умайбыт онно

От быыһ ыгар

Оҥ ойон хаалла...

КЫЫРТ

Кү ө х баттахтаах,

Кү ө кэҕ эр моойдоох

Кө ҕ ө н кө тө р

Кө й салгыҥ ҥ а кө тө хтө рө н

Кө ҥ ү л босхо

Кө тө н испитэ, —

Хохуоралаах тумустаах,

Хоппоҕ ор тү ө стээх,

Кымаахтыыр тыҥ ырахтаах,

Кыбдьыгыр быһ ыылаах

Кып курдук

Кыырт кыыл

Кылбараҥ халлаан кыссынан

Кылыйбыраан-сылыбыраан

Кө рү лээн кө тө н иһ эн

Кө ҕ ө н кө тө рү

Кө рө тү стэ,

Хааныгар хараҥ арда

Хам баттыан баҕ арда,

Кынатын кыптыыйдаата,

Тү ө һ ү н мө тө ттө,

Тарбаҕ ын сарбатта,

Кустук курдук куугунаата,

Кө ҕ ө ҥ ҥ ө тү стэ...

Кө ҕ ө н кө тө р

Кө хсө кыараата,

Ууну одууласта,

Кү ө лү кө рдү ө тэ...

Кө рдү ө тэ, кө ттө...

Кө лү йэ кү ө лү

Кө рө н ү ө рдэ.

Кыырт обургу

Кыыһ ырбыт курдук

Кыскыйа тү стэ,

Кыланарга дылы гынна,

Кө ҕ ө н барахсан

Ууга тү һ эн куотуоҕ а

Уонча хаамыы

Оппутун кэннэ,

Кыырт кыайар

Кытыгырас тыҥ ыраҕ ынан

Кып-кытаанахтык

«Лып» гына

Тыҥ ырахтаан ылла,

Кө ҕ ө н

Кү ү һ ү н кү ө ттэрдэ,

Кү нэ хараарда,

Кө ппө ҥ нө с буолла.

Хайы-ү йэҕ э

Хохуоралаах тумус

Хоолдьугун ү ү тү нэн

Хоххуллубутунан барда.

Тыыннаахтыы сырытыннаран

Тыҥ атыгар тиийэн

Кыырт кыылым

Ыраас хааны

Ыймахтаабытынан барда...

Ок-сиэ,

Олуһ ун нии...

Сырдык дойдуттан

Сылаас сиртэн

Сымыыттаан туһ анаары

Сындалыйан-сылайан

Кэлэн баран,

Ө һ ө ҕ ө тохтон ө лбү тэ

Ө лү ү лээх суол...

1926 с.

* * *

Саһ архай хааннаах,

Саҥ ардыы сааһ ыран эрэр

Саха кыыһ а барахсан,

Суһ уоҕ ун оҕ отун

Санныгар санньылытан,

Уулларбыт хорҕ олдьун курдук

Уу хараҕ ынан

Уҥ уор-маҥ аар

Унаарыччы кө рө -кө рө,

Умса тү һ эн

Уйадыйа олорбута...

Туохтан,

Кү ө х от кө рдү к

Кү ө гэҥ нэс кө ҥ ү лэ

Кү һ эллибитэ буолуой?

Туохтан,

Ырыа чыычаах курдук

Ылбаҕ ай ыраас санаата

Ыгыллан ыараабыта буолуой?

Туохтан,

Сааскы салгын курдук

Сайаҕ ас саргы санаата

Самнан санньыйбыта буолуой?

УЙБААН НЬУКУЛААЙАБЫС МӨ ЛӨ КҮ Ү РЭП

ДЬОНУҺ АХ ДОҔ ОРБОР *

Амарах санаалаах

Атаһ ыҥ Алампаттан.

Муоскуба куоракка

Буккуһ а олорон,

Миигин билбитиҥ,

Биһ ирэмник санаабытыҥ...

Кэнники даҕ аны

Кэриэстиир санааҕ ын кэбиһ имэ!

Халлаан былыта,

Уу долгуна,

Киһ и эҥ килэ суох буолбат!

12-VI-26.

* * *

Ааспыт эрэ барыта*

Аймааһ ыннааҕ ын даа иһ ин

Арыытааҕ ар ахтылҕ аннаах,

Кү ннэө ҕ эр эрэ барыта

Кү ндү тү н даа иһ ин,

Кү лү гү рэн кө стө р...

Баар сириҥ барыта

Ордук оботтоох.

Сылдьыбатах эрэ сир сырдык

Олорботох эрэ сир ордук.

Бэйэҕ иттэн эрэ атын

Бэккэ дылы,

Тус бэйэҕ иттэн эрэ туора

Тускулаахха дылы.

Ааспыт

Ардах уутун курдук

Ааһ ан хаалар.

Кэнники кэлэн

Кэрэгэйин билэн

Кэмсиммитиҥ иһ ин,

Оҥ оһ уллубут

Ончу

Олоҕ уттан уларыйбат.

* * *

Халыан санаабын

Хаппахтыы хаайбыт

Хараҥ а салгын,

халбарый!..

Ыллам санаабын

Ыга баттаабыт

Ыарахан салгын,

ыһ ылын!..

Мин

Аан дайдым

Араас айылгытын

Алгыспар ахтан

Алҕ аары гынным...

Кү ндү сирим

Кү лү ктээх кү ннэрин

Кү ү стээх кү ө мэйбинэн

Кү ү гү нээри кө ҕ ү йдү м.

Барыгыт барҕ алааҥ,

Бү тү ннү ү бү дү лээҥ,

Суолтан туоратымаҥ,

Соҕ отохтуу хаалларымаҥ!

Мин даҕ аны,

Дьорҕ ойон туойдахпына,

Дьобул олоҕ у туругурдар

Дьоһ ун тойуктаах этим...

Мин даҕ аны,

Ылынан ыллаатахпына,

Ыар олоҕ у ырааһ ырдар

Ыллам ырыалаах этим.

Мин даҕ аны,

Кө ччү йэн кү ү гү нээтэхпинэ,

Кө лө һ ү ннээх кү нү

Кө ҕ ү рэтэр кү ө мэйдээх этим...

Барыгыт барҕ алааҥ,

Бү тү ннү ү бү дү ү лээҥ,

Суолтан туоратымаҥ,

Соҕ отохтуу

хаалларымаҥ!..

1926 с.

ХОТУГУ ТҮ Ү Н*

Тумустаан турар

Туус маҕ ан хайаҕ а

Чуумпу тү ү н чугаһ аата,

Кэккэлээн кэрэлэммит

Кэрдиис кэтит хайаҕ а

Хараҥ а тү ү н халыйда,

Халлаан хараҥ арда,

Хаар маҥ хайда...

Кыырай халлаан кырсыгар

Кыра кылбарыспыт сулустар

Кыама суох кылапаччыстылар,

Дьааҥ ылар таманнарыгар

Табаны баттаары,

Сиэҥ ин сиэри,

Ороскуоту оҥ ороору,

Сутаабыт бө рө

Суоһ уран-суланан,

Улуйан ордоотоон

Улуу тү ү н

Уутун уймаата,

Кү ө х тү ү н

Кө ҥ ү лү н кө ҕ ү рэттэ.

Хотугу хайалар

Хос хоонньуларыттан

Дьү кээбил уота

Умуллла-умулла умайда,

Намтыы-намтыы таҕ ыста,

Сарбынньах-сарбынньах сандаарда.

Кү лү м-кү лү м кү ндээрдэ,

Кө ҕ ө рө н-кытаран кө һ ү ннэ,

Ирим-дьирим элэҥ нээтэ,

Эргэл-дьэргэл дьэрэкээннэннэ,

Эбир-эбир буолбахтаата.

Халлаан оройугар

Кү лү мнээн-кү ндээрэн,

Кү лү гү рбү т тү ү нү кө ччү тэн

Кү ндэлэс сырдык оҥ ордо.

Тулата кө стү бэт

Туундара тоҕ ойугар,

Тоҥ уу хаар ортотугар

Тордох сабыылаах

Тоҥ ус ураһ атын

Туналытан тупсаран

Соҕ отохтуу чоротон,

Мунан сылдьар

Булчуту булларда.

САРСЫАРДААҤ Ы ЧОЛБОН*

Тү лэс-балас

Тү ү н хараҥ атын

Тү мү гэ тө лө рү йэн эрдэҕ инэ,

Хатан хахай

Халлаан хараҥ атын

Хаппаҕ а аһ ыллан эрдэҕ инэ,

Тыҥ хатыыта[6]

Тылбаара тыган

Тырымныы умайар,

Чох курдук

Чолбон сулус

Чопчу тохтоон

Саха дайдытын

Саба сандааран

Салайан сайыннарар!

Аппа алаастарга,

Ү рү йэ ү рэхтэртэ,

Сис тыаларга,

Симилэх сирдэргэ

Чахчы-бааччы

Чаҕ ылыйан таҕ ыс!

Кү ү скэ бааччы

Кулү мү рдээн кө һ ү н!

1927

КЫРА ОМУКТАРГА ЭҔ ЭРДЭ*

(Ы р ы а)

Дьэ дуо, доҕ оттоор!

Урукку олуурдаах

Омнуо олоххо

Олуттаран олорбут

Оччутуй омуктары

Аны

Атаҕ астаан, аччатан

Амныатыппат

Арабуочай былааһ а

Алынньылыыр ыйга

Арыллан тахсан,

Атах омуктарга

Абыраллаах олоҕ у

Аҕ албыта, аспыта

Адьас чахчы ньии, атастаар!

Ол да иһ ин

Дьокуускай уобалас

Хонноҕ ор, хоонньугар

Хорҕ олонон олорбут

Хор, бу

Тоҥ ус, чукча,

Ломуут омук,

Той доҕ отторбут,

Сү ҥ кэн олохторун

Сү бэлэһ эн сү рү ннээн

Сү һ ү ө ҕ эр туруораары,

Сү ү нэ ыраах сирдэртэн

Сө ҕ ү ө дү һ эн тү мсү бү ттэр эбит.

Кэнникинэн даҕ аны

Кэрэхсээн кэлэннэр

Кэрэ олоҕ у кэпсэтэн

Кэскиллээн иһ иэхтэрэ диэн

Кэмэ суох эрэнэбин...

Ити кэнниттэн

Эһ иэхэ барыгытыгар

Илэ-бааччы тылбынан

Эҕ эрдэбин этэбин.

1927.

* * *

Чээн, барахсан

Чэрэлийэрэ дьэгдьиҥ итин,

Кө рө -истэ

Кө бү ө хтү ү рэ кү ндү тү н...

Аатыгыарын,

Абатын нии,

Тутан ылан

Турарым тохору

Таҥ ара оҥ остон

Таптыы сыттарбын

Талыы да

Буолуо эбит...

1927.

* * *

Дорообо, доҕ оруом!

Саамай табатык

Саманна таарыйдыҥ,

Санаабын саҥ арыам,

Кэрэбин кэпсэтиэм,

Ү гү һ ү ө йдө нү ө м,

Ү тү ө ҕ э ү ө рэниэм,

Ааспыты ахтыһ ыам,

Билиҥ ҥ ини кэпсэтиэм.

Уонна, уонна...

Уорба санаалары ууратыам.

1927.

* * *

Баарбын барытын

Баттаабакка, бараппакка

Бар-дьон барҕ атыгар

Быраҕ ар майгылаахпын,

Барыгыт барҕ алаан,

Бастааҥ - атахтааҥ!..

Баҕ ардар,

Сириҥ, сиргэниҥ,

Сэмэлээҥ, сиилээҥ!

Кистэлэҥ кэскилбин,

Килбик киэппин

Киһ иттэн кистээбэппин.

Сахсаххай санаабын

Сааппакка, саллыбакка

Саҥ арар саҥ наахпын.

Баҕ ардар,

Сириҥ, сиилээҥ,

Сиргэниҥ, сэмэлээҥ...

Эһ игини эппэппин,

Суоҕ у суруйбаппын,

Илэ кэлэн,

Иннибэр эргийэр

Эгэлгэ эрэйбин

Этэр эгэлгэлээхпин.

Олоҕ ум

Ол-бу

Очурун-чочурун

Оонньуу оҥ остон

Ойуулуур уолбун.

Эмискэ иэдэйэн этэр,

Санаа булбакка саҥ арар,

Ү гү һ ү ө йдү ө бэккэ ү ө хсэр

Ү гэстээх ү ө дэммин,

Арыгылаан айманарбын.

Биибэлээн бэтиэхэлэнэрбин

Биир да киһ иттэн кистээбэппин,

Баҕ ардар,

Сириҥ, сиилээҥ,

Сиргэниҥ, сэмэлээҥ..

Эһ игини мэһ эйдээбэппин,

Буккуллар боруокпун

Буруйга ылыммаппын.

Эһ иги

Олоххутун оруойдаабаппын,

Оонньуугутун уураппаппын,

Сигилигитин сэмэлээбэппин,

Сиэргитин сирбэппин,

Кэскили кэспэппин.

Барыгытын таптыыбын,

Баспын бэринэбин.

Баҕ ардар,

Сириҥ, сиилээҥ,

Сиргэниҥ, сэмэлээҥ...

Хаптаһ ынынан хаппахтанан,

Халдьаайыга тахсан,

Хара буорга хааттарарбын

Кү н аайы кү ү тэбин.

Кү н дьоно,

Баҕ ардар,

Кү лү ү гыналларын

Кү һ элтэҕ э кө рбө ппү н.

Баҕ ардар,

Сириҥ, сиилээҥ,

Сиргэниҥ, сэмэлээҥ!..

1927.

«X»

Ыйыллыбыт санаабын

Ыпсаран ыллыыр

Ыарахан кү ннэрбэр,

Тылы булбакка тыгыластыы,

Тыыным-быарым ыксыы,

Тырыта тыытына олорон,

«X» буукубаны

Хабан ылларбын эрэ,

Хааттарбыт санаабын

Хабдьыгыраччы хаһ ытыыбын,

Харылаччы суруйабын...

«X» барахсан

Хаһ ан даҕ аны

Хабааннаах тылы ханыылатар,

Хоһ уйууну холбуур,

Хоһ оону холлотор...

«Х»-ны хайгыыбын.

1927.

КИМ Ү Ө РЭППИТЭЙ?

Дьү ө рэ тылга тү бэһ иннэрэн

Хоһ оону холбуурга

Ким эйигин

Уһ уйан ү ө рэппитэй?

Ыраас тылга ыган

Ыпсаран ыллыырга

Ким эйигин

Ыйбытай, ыйаахтаабытай?

Итини

Эппэккэ, кө ҕ ү рэппэккэ

Этэн кулу, — диэн

Эдьиийим эристиин

Эймэнийэн эппитэ...

Ырыаһ ыт ыар ыйааҕ ын,

Ыйытыма даҕ аны,

Ыыра ылыммаппын,

Хос куолайдаах

Хотуулаах хоһ оонньукка,

Хомойума, холуммаппын...

Мин

Кинигэ кэскиллээх кэпсээнигэр,

Сурук суон суолтатыгар

Ө рү ү ү һ ү ллэн ү ө рэнэн

Ө йбү н ү ксэтэн ү рдэппэтэҕ им.

Ол оннугар

Кү лү гэ кө стү бэт,

Кү һ ү ҥ ҥ ү тү ү ннэрдээҕ и

Кү ү стээх тыал

Куруҥ хара тыаны

Хоҥ кулдьутан куугунатара

Кулгаахпар кутуллара,

Сирилэс тыаллаахха

Сиэдэрэй сэбирдэхтэр,

Нарын лабыкчалар,

Сир симэхтэрэ

Тэлибирэһ эн-илибирэһ эн

Сибигинэһ эн кэпсэтэллэрин

Иһ ирэхтээн истэр

Идэлээх этим...

Кө тө р аймах

Турааҕ ыттан чооруоһ угар,

Хотойуттан хоптотугар дылы

Туойар дорҕ ооннорун,

Ыллыыр тыастарын

Сэргэҕ элээн истэн

Сэргэхсийэр идэлээхпин...

Кү кээркэй кү һ ү н кү ндү тү н,

Чалҕ аа сайын айылгытын,

Чалбахтаах саас сайаҕ аһ ын,

Кырыа кыһ ын кыһ алҕ атын —

Барытын баспынан бадахтыырым.

От тиэйбит

Оҕ устаах оҕ онньор

Олуурдаах олоҕ ун

Олоҥ хо оҥ остон

Онолуйар дорҕ ооно

Уордаах дььйбарга

Уораһ ыйар дуораанын

Умсугуйан истэрим.

Ыыспа балаҕ аҥ ҥ а

Ыга ыалдьыбыт,

Ыараханнык ынчыктаабыт,

Оронугар охтубут оҕ онньору

Охсуруйан отоһ улаары,

Мэнэрийэн тириэрээри,

Оһ ох чанчыгар

Улуутуйан олорон,

Илгистэн сэлээччэхтэнэрэ,

Кутуран кулуһ утара,

Мэнэрийэн эһ иэлэнэрэ

Мэйиибэр хатанара.

Охсурҕ анньыт удаҕ анынан

Тириэттэрэн сэргэхситээри,

Абыратан абыранаары,

Аҕ албыт айыы саҥ наахтар,

Ах баран олороннор:

«Айыынан аттан», — диэннэр

Аргыый - аргыый

Алгыыр саҥ алара

Амырыыннанан тахсара.

Санаабар хаалара...

Хотон хостоох

Хоспох балаҕ аҥ ҥ а

Хорҕ ойон олорон,

Кыламнас уоттаах

Кыһ ыҥ ҥ ы киэһ элэргэ

Оҕ онньор дьиэлээх,

Оронун ортотугар

Нэк сонун тэлгэтинэн,

Тиэрэ тү һ эн сыттаҕ ына,

Эмээхсин дьахтар

Оһ оҕ ун чанчыгар,

Уотун сырдыгар

Оҕ онньорун олооччутун

Ойуотуу олордоҕ уна,

Кыыс оҕ олоро,

Холумтанын кытыытыгар

Хончоллон олорон,

Хомуһ ун тардар

Куолаһ ын тыаһ а

Им-ньим дьиэҕ э

Имик-самык иһ игэр

Дьү рү һ ү йэн иһ иллэрэ

Испэр иҥ эрэ...

Сылгы кистээн дьырылатара,

Оҕ ус айаатаан лаҥ кынатара,

Ынах маҕ ыраан бааҕ ынатара,

Тамыйах мэҥ ирээн мээҕ иниирэ,

Хотон сыта аҥ кылыйара,

Тү птэ буруота унаарыйара —

Мин сү рэхпин

Барылара манньыталлара.

Онон,

Эйэҕ эс санаалаах

Эдьиийим оҕ ото!

Ыллыыр ыллыгын,

Суруйар сокуонун

Томоонноон толкуйдаабаппын.

Кө мү һ ү ө м, кө ннө рү

Ыанньыйбыт ынах курдук,

Ыар санаам

Ыга баттаатаҕ ына,

Ыарыппыттыы ыксаан

Ыйылаан ыллыыбын,

Ордук олуттардахпына

Уоскуйаары орулуубун,

Кыаҕ а суох кыйаханнахпына

Кыланан кыйдыыбын,

Кэмэ суох кэмсиннэхпинэ

Кэнинэн кэҥ этинэбвн,

Ү тү ө тү н ө йдү ө бэккэ

Ү ө гү лү ү р ү гэстээх

Ү ө дэн уолабын...

Туохтан оннукпун

Туура толкуйдаабаппын:

Ыарыы бө ҕ ө ҕ ө ылларан,

Ырыанан ынчыктыырым дуу?

Акаары алыһ а буолан,

Айахха киирчэ айдаарабын дуу?

Куһ аҕ ан тыын холбоһ он,

Кутурар буоллум дуу?

Адьаһ ын араҥ алаан,

Ө тү рү ө йдү ө н

Биирин да билбэипин,

Мэличчи билбэппин...

Эдьиийим эристиин!

Эриэмэ, хоргутума,

Элбэҕ и эрэйимэ,

Эмиэ этимэ,

Ыллыыр туһ унан

Ыксатан ыйытыма!..

САНАА САЛБЫРҔ АҺ А САМАННЫК БУОЛАР

Халаан санаа

Хаппахтанан, хараҥ аран,

Хааттаран кэллэҕ инэ,

Хайдах гыныллыай?

Куулайбыт санааны

Куоссуну ылан

Кумааҕ ыга суруйдахха,

Кууллаах бурдук курдук

Кутуллан, кураанахтанан,

Баттаабыт баранан,

Манньыйан барар,

Кө лбө ҕ ү рбү т кө ҕ ү с

Кө ҕ ү рээн, кө ндү ө рү йэн,

Кө ччү йэн кү лү мнү ү р...

1927.

БИЛИНИИ*

Илиэһ эй уола

Им-ньим сылдьан,

Испииринэн эмсэхтэнэн,

Иититтэн-саҕ атыттан тахса

Иирдэ-кутурда диэн

Истиҥ -тастыҥ доҕ отторум

Иһ ирэхтии этэргитин истэбин.

Хаама-сү ү рэ сылдьан,

Халыачыйан хаххыллан,

Хара баранаак

Халдьаайы ү рдү ттэн

Хара быарынан

Халтарыйан тү һ эн

Хампарыйарыгар тиийдэ диэн

Хадьаҥ халыы саныыргытын

Хам-тү м харахтыыбын.

Итини

Истибэккэ эрэ да сэрэйэбин,

Саҥ ата суох да таайабын.

Онтон

Ө рү ү диэн ө һ ү ргэммэппин,

Букатын диэн буруйдаабаппын.

Хата, эһ иги

Харыстыыр санааҕ ытын

Хаба тардынан

Ханнык хабааннаах

Хардатынан харыйдыамый?

Аһ ыыга-абаҕ а ылларан

Алдьарыйдым диэтэхпинэ,

Адьаһ ын аккаастыаххыт.

Кыһ алҕ аҕ а-наадаҕ а кыпчыттаран

Кыаттардым диэтэхпинэ,

Кыйахана саныаххыт.

Буруйга-сэмэҕ э тү бэһ эн

Бу айылаах буоллум диэтэхпинэ,

Букатын боруоктуоххут.

Итинтэн атыннык

Эһ игини эрэннэрэрим

Эрэбил суох.

Арай,

Синньэ буолуохтааҕ ар

Сиэрэ суоҕ унан сэһ эргээтэхпинэ

Ү ү нэр от-мас

Ү рдү ктээх-намыһ ахтаах,

Xамныыр-харамай

Харалаах-ү рү ҥ нээх,

Тө рү ө бү т эрэ

Тө ннү бэт тө лкө лө ө х,

Ү ө скү ү р эрэ

Ү ү нэ турар ө рө гө йдө ө х

Буолта суох диэн

Боруостаһ аа инибин.

(1927).

ОҔ ОЛООР!

Эһ иги, эргийэр эгэлгэ

Эҕ эрдэлээх кү ннэргитин,

Ыраас дьылҕ аҕ ытын

Ыллыахпын ымсыырдым.

Ону, оҕ олоор,

Оноллоон оройдооҥ!

Кө рү ҥ эрэ кө мү стэриэм!

Кө лө һ ү н кө тө н,

Кө ҥ ү л кө стө н,

Кө рдө ө х кү ннэр

Кү ө рэйэн иһ эллэрин...

Эһ иги иһ эҕ ит

Уруккулар оннуларыгар

Уруйу олохтуу,

Ү лэһ ит былааһ ын

Ү рдэтэ-ү ө скэтэ,

Норуот олоҕ ун

Туругурда-тупсара.

Ү ө скээн иһ эр

Ү йэ ү лэтигэр

Ү ө рдү һ ү ҥ, ү ө рэниҥ!

Умнумаҥ

Оҕ о сааскытынааҕ ы

Оонньууур уочараккыт

Уһ уллуо, уурайыа.

Уонна

Уруккулар оннуларыгар

Ү гү һ ү ү лэлиир,

Хараҥ аны сырдатар,

Дьадаҥ ыны таптыыр

Этириэс эбээһ инэскит

Эргийэн кэлиэ...

Итини истиҥ,

Искитигэр иҥ эриҥ!

Ленин тэриирин,

Кини кэскилин

Тиһ игин быспакка,

Тилэри тэрийиҥ!

Мин ыллыыбын

Эһ иги

Кэлэн иһ эр

Кэмэ биллибэт

Кэрэ кэскилгит

Кичэллэн, иитиллэн,

Киһ и буоларгытын...

Мин

Ааспыт ү йэтээҕ и,

Аар-маар санаалаах,

Атын аҕ алаах,

Аҕ а саастаах

Алампа ааттаах

Айхаллаан айдаардым,

Атастарыам, абарымаҥ...

30-ХI-1927 с.

ИСТИҤ!

Бэйиҥ эрэ, биэбэйдэриэм,

Дуона суохтук

Тохтуу тү һ эн,

Иһ ирэх тылбын

Истэ тү һ ү ҥ!..

Мин

Таспар салыбыраан

Дьаакыр буолбут

Дьаҥ ха мууспун

Таҥ нары саккыратан,

Таммалатан баратыым.

Испэр иҥ эн

Иэдэтэн киирбит

Ирбэт мууспун

Ичигэс дьиэҕ э

Ириэрэн чэпчэтиниим.

Оччоҕ о

Мин даҕ аны

Халыҥ хаары

Хаба ортотунан

Хампарыта хаамар

Хаҥ ыл хардыыланыам.

Кү лэ-кү лэ

Кү кү р хайалары кү ө ммү нэн

Кө тү рү тэ кө тө р

Кө стү бэт кү ү стэниэм...

Сытары туруорар,

Сырҕ аны сыһ ытар

Сытыы тылланыам...

Ата суох

Айанныыр атахтаныам,

Кө лө тө суох

Кө тө р кү ү стэниэм...

Хараҥ а тү ү ннэрдээҕ и халлаан

Харах сулустарын кытта

Ханыылаһ ан сылдьаммын,

Харах симсэ оонньуом...

Ыйга ыттан,

Ытарҕ а буолан,

Ырыа ыллаан,

Ыйдыҥ атын сырдатыам.

Кү нү кө рсө н

Кү ө нү гэр кү ө лэһ ийэн,

Кү ндү л сырдыгар

Кө ччү йэн кө рү лү ө м.

Уу дириҥ ин булан,

Умсан киирэн,

Кү ҥ ҥ э кө стү бэтэх

Кө рү дьү ө с дьү һ ү ннээхтэри

Кө тө ҕ ө н таһ ааран,

Кө рү кө рдө рү ө м.

Сир-дайды

Силээхтэ сиэдэрэй

Сибэккилэрин кытта

Сибигинэһ эн кэпсэтэн,

Сэбирдэхтэрин тэлибирэтэн,

Силбитирбит санааны

Сэргэхситэн дьэгдьитиэм,

Саҥ арбаты саҥ ардыам,

Тоҥ муту итиэриэм,

Токуру кө ннө рү ө м,

Хатыҥ ы хамнатыам,

Тиити титирэстэтиэм,

Титирик тииттэри,

Хахыйах хатыҥ нары,

Ханыылаан хамыйан,

Ү ө рдү һ ү ннэрэн ү ү ннэрэн,

Ү ҥ кү ү лэтэн кө рдө рү ө м.

Кө тө р кынаттаах

Кү ндү кү ө рэгэйдээхтэрин

Кү ө йү тэлээн аҕ алтаан,

Кү ннэри-тү ү ннэри

Кү ү гү нэччи ыллатан,

Кү рү ө х дьону кө ччү тү ө м.

Тө рү ө бү т дойдум

Тө гү рү к ө ттү нээҕ и,

Кү һ ү ҥ ҥ ү ү скэмин,

Кыһ ыҥ ҥ ы кыһ алҕ атын,

Сааскы салҕ аатын,

Олохтоох дьонун,

Оҕ онньорун-оҕ отун

Ончу ордорбокко,

Ырыабар ыпсарыам,

Хоһ ооммор холбуом.

Кэнникини кэпсиир,

Инникини сэрэйэр

Улаҕ алаах тойуктаах

Урааҥ хай уола

Буолан,

Уоҕ уран тахсыам.

Бары балыстарыам,

Туруу доҕ отторуом,

Тохтоон толкуйдааҥ,

Тойукпун торумнааҥ,

Иһ ирэхпин истиҥ!..

1927.

* * *

Миигин кө рү мэ,

Миэхэ кэлимэ,

Кэбис, кэпсэтимэ...

Сааспынан кырдьаҕ аспын,

Санаабынан балыспын.

Аны эйиэхэ

Атас буоларбыттан

Адьас ааспыт

Аҕ аарыма кырдьаҕ аспын.

1927 с.

* * *

Сарсыарда

Саҥ а санаа,

Сайаҕ ас ө й,

Бү гү ҥ ҥ ү кү н

Миэхэ тугу биэрэр?

Туох туһ алаах

Ү тү ө нү ү тэйэр,

Саргыны аҕ алар?

1927.

* * *

Алҕ аска атыллар

Атаҕ астабыллаах, абалаах,

Балыырга батыллар

Баһ ахтаах, батталлаах,

Хопко холбоһ ор

Кутурҕ аннаах, хомолтолоох.

Ө скө тү бэһ эр

Ө лү ү лээх, ө һ ө хтө ө х.

Балыыр эрэ барыта

Батталлаах...

9-ХII-27.

ХАРЫЙА *

Ханнык эрэ дайдыга,

Хайа эрэ сиргэ.,

Хара тыа саҕ атыгар,

Халтаҥ халдьаайы таманыгар,

Хаһ ыҥ ҥ а ылларбат,

Хаартан хагдарыйбат,

Соҕ отох харыйа

Чоройон турара.

Ону,

Уҥ уоргу тумултан

Одуулуу олордоххо,

Орто мастан

Уһ улуччу ордук,

Аттынааҕ ы мастартан

Адьас атын,

Хара тыа маһ ыгар

Ханыылыы кө рдө ххө,

Хайаларыгар даҕ аны

Хабаана суох,

Уһ улута ү ү нэн,

Утуу-субуу тахсыбыт,

Уһ уна-кылгаһ а суох

Уустук мутуктардаах,

Тараабыт курдук

Таҥ нары намылыйбыт

Намчы лабаалардаах,

Кө ҕ ө рө н-харааран

Кө стө р ө ҥ нө ө х

Кө п-кө нө кө рү ҥ нээх

Туспа мас

Турар этэ.

Ону баара

Отуу уотуттан олохтонон,

Ө т уота ү ө дү йэн,

Сир кырсын устун

Сирилэччи сиэн,

Хагдан оту батыһ ан

Халыйан тахсан,

Харыйа барахсан

Хагдарыйбыт мутуктарыттан

Лочугурас туорахтара

Торолуйан бараннар,

Тула ө ттү лэригэр

Туруттан тү спү ттэрин

Сир кырсынан

Сирийэ сылдьан

Сиэтэлээн кээспит.

Онтон,

Таҥ нары намылыйбыт

Нарын-намчы

Лабаххайдаах лабааларын

Ү ө рбү т курдук

Ө рө кө тө н,

Кү лү мнү ү -кү лү мнү ү кү ө рэйэн,

Баһ аам-баһ ааннык бачыгыраан,

Синньигэс мутуктарын

Ситэ сылдьан

Сиэтэлээн кэбистэ.

Харыйа барахсан

Муҥ утаан ү ү ммү т

Мутуктарын тө бө лө рө

Токуччу хатан

Чороһ он турдулар.

Хаарыан бэйэлээх

Хараҥ а кү ө х лабакчата

Хагдарыйан хаалла...

Уок-сиэ, оҕ олоор,

Кү тү р ө стө ө х,

Ө рү һ ү спү ккэ дылы

Ө рө кө ймостө н

Сиэн сирдьигинэппитэ

Сиэрэ суоҕ ун эриэхсит,

Ама уотун иһ ин,

Аатыгыарын оҕ олоор,

Аһ ыныа даа эбит...

Ким билиэ баарай,

Хайа дайды

Ү рэҕ ин ө рө тү гэр

Ү ү нэн кү ө гэлдьийбит

Ү тү ө маһ ым

Сиппит сиэмэтин

Силлиэ тыал

Сиирэ охсон ылан

Будулҕ аныгар булкуйан,

Кү дэнигэр кө тө ҕ ө н,

Кө тү тэн аҕ алан

Бу халдьаайы

Хат таманыгар

Хатыы бырахпытыттан

Сиэмэ барахсан

Сииктээх сиргэ иҥ эн,

Силис-мутук анньан,

Туох гынаары

Ситэн силигилээн,

Силистэнэн ү ү ммү тэ буолуой?

Туох гынаары

Лоһ угурас туораҕ ын

Толоон ньууругар тоҕ он,

Оҕ о аймаҕ ы

Оонньоппута буолуой?

Туох гынаары,

Кү рү лгэн куйааска кү лү ктээн,

Ардахтан-самыыртан хаххалаан

Айан дьонун

Абыраабыта буолуой?

Туох гынаары

Тырыбынас тыастаах

Чыычаах аймаҕ ы

Мутугар мунньан,

Лабыкчаларынан талаһ алаан,

Ньалҕ аххай лабаххайынан

Далбардаабыта буолуой?

Ким да эппэт

Ханнык наадаҕ а

Харыйа маһ ым

Харахха табыллан

Хас хонукка

Хайҕ атан турбутун...

_______________

Онтон,

Аҕ ыйах сыл

Ааспытын кэннэ

Харыйалаах халдьаайыга

Хаттаан таарыйан,

Тохтоон туран,

Кө рө н ү ө рдү м.

Ааспыт сыллаахха

Алҕ ас даҕ аны

Аһ ынан аймаммыппыт,

Хагдарыйан хааллаҕ а диэн,

Харыһ ыйан хаһ ытаабыппыт.

Харыйа барахсан

Хаалынньаҥ а суох

Халыан уокка хадьырыттаран

Хагдарыйан хаалбатах эбит.

Ө рү ү сыыһ а

Ө т уотугар ө һ ү рбү ппү т.

Хата, кини

Халдьаайыны хаппахтаабыт

Харйаҥ оту

Хастыы салаан,

Саас тухары

Саба баттаан.

Салаа оту таһ аарбатах

Лаглаҕ ай лаҥ ханы

Сир кырсыгар тиийэ

Ситэ сиэн

Сибиэһ эйигэр тиэрдэн,

Сир кырсын

Сэргэхсиппит эбит.

Харыйа мас

Хас эмэ сыл

Сиэппит сиэмэлэрин

Хара буорга хатаабыта,

Сир кырсыгар иҥ эрбитэ

Сииктээх сиртэн

Силистэнэн ситэн,

Хайы-ү йэҕ э

Халдьаайыны саба

Утуу-субуу

Уһ улута ойон

Харыйа хардалара

«Харыйачааттар»

Хара сиртэн

Xамныы-хамныы тахсаннар

Ү ө рбү т курдук ү ү нэннэр,

Оччугуй «ойуурчаан» буолан

Ордук тупсаннар,

Оҕ о дьону умсугурдан,

Ортолоругар уган

Оонньотор буолбуттар.

Ырыа чыычаахтар

Ыллыыр ыырдара,

Олохсуйар омуурдара

Ол эбит.

Урукку харыйаны,

Одуулаан турдахха,

Ө т уота

Ө рү ү ө һ ү ө ннээбэтэх,

Ө лө рбө тө х эбит.

Кө ннө рү, кү ү дү мчү лээн,

Тас ө ттү гэр

Намылыйбыт нарын

Лабыкчатын эрэ салаабыт,

Тохтор лоһ угурас

Туораҕ ын эрэ суһ уктуппут,

Xайҕ аллаах ханыыласпыт

Хампа сэбирдэҕ ин эрэ хагдарыппыт,

Аллараа санньылыйбыт

Мутуктарын эрэ булгуруппут,

Уоннааҕ ыта ордубут,

Ү ө һ ээ ө ттө ө рү һ ү ллү бү т,

Чыпчаала тыытыллыбатах эбит,

Инньэ гынан,

Билигин даҕ аны,

Кырдьыбыт курдук

Кырыатыйан кырыйдар даҕ аны,

Ү йэтэ ситэн,

Ү рдээн ү ү ммэтэр даҕ аны,

Лоһ угурас туораҕ ы

Торолутан тупсаран

Толооҥ ҥ о тохпотор даҕ аны,

Халыҥ хатырыга хабырыттыбакка,

Хатан этэ хайыттыбакка,

Хата,

Аллараа ө ттү нээҕ и

Айбыт оҕ олорун

Айхаллаабыт курдук,

Кү ө х тө бө тү н тө ҥ кө тө н,

Кө рө н турар курдук

Сэллэгэр тө бө тө

Сир диэки

Хаҥ кыйан намылыйан,

Аа-дьуо, аргыый

Хаҥ кылдьыйан хамныы турара.

Т ө рө ппү т оҕ олоро,

Тө ргү ү мутугун

Тө бө лө рү нэн ө ндө йө н,

Ү ө рбү т курдук

Ө рү тэ ыстанан,

Ү ү нэн эрэллэрэ.

1927 с.

САҤ А ДЬЫЛ

Саҥ алыыра дьылларбыт

Салаллан-тэлэллэн кэлиитигэр,

Сайаҕ ас дьэллэм тылынам

Саҥ ара-иҥ эрэ тоһ уйуоҕ уҥ!

Ү чү гэйдиир ү йэлэрбит

Ү ү нэн тахсан кэлиитигэр

Ү мү ө рү һ эн тураммыт

Ү ө рэн-кө тө н кө рсү ө ҕ ү ҥ!

Кө мнө х хаарбыт анныттан

Кө рдө ө х-нардаах дьылларбыт

Кү ө рэйэн тахсан кэлиитигэр

Кү лэн-оонньоон кө рсү ө ҕ ү ҥ!

Дьолу-соргуну уһ аттын,

Дьоллоох олоҕ у кэҥ эттин,

Дьону-сэргэни холбоотун,

Дьолу-тускулу тупсардын!

Алгыс баһ ын салайдын,

Айылгы тө бө тү н арыйдын,

Абырал баһ ын айхаллаан,

Айдааран ахтан иһ иэҕ иҥ!

Сайаҕ ас ыччат оҕ олорго

Сахалыы саҥ арбыт саҥ абыт,

Саҥ а ү ө скү ү р дьоннорго

Сатараан, ү ксээн иһ илиниин!

1928-1929

Холур тылбынан

Хоһ уйбут хоһ ооммун

Хотун ийэбэр

А-й Д-бар

Кэриэс кэбиһ эбин.

А. С.

СИЛЛИЭ

Сирилэс, сирдьигинэс силлиэ

Сири сипсийэҥ сиксийдэ,

Мастары, оттору барытын

Барчалаан, бакытан барда.

Буордары, сыыстары бурҕ атан,

Кө стө рү, кө рө рү кө мнө,

Эпчиҥ ирэн, эбиллэн, иһ иирэн,

Эбиллэн, тэбиллэн имэҥ ирдэ.

Ыстаал тимирдии ыйылаан,

Ыгыллан, ынчыктаан ыллаата,

Хаппыт мастар хайаҕ астарыгар

Хатан-хатаннык хаһ ыытаата...

Сэбирдэҕ и, сиппэҕ и ситэн,

Сиритэ, тэлитэ тэбэн,

Ө рү һ ү спү т, ө һ ү рбү т кө рдү к,

Сыһ ыыга, хонууга сыһ ыарбакка,

Ү рэххэ, ү рү йэҕ э ү ктэппэккэ,

Ү ө һ ээ-аллараа ө рү кү тэн,

Ү ү рэн, кү ү дэмнээн кө тү ттэ...

Ө тү рү ө ркө йө н ө һ ө н,

Ө рү һ ү ө рө бө рө ө н,

Сү һ ү ө ҕ э суох сү рү ннэнэн

Сү ү рэр сү ҥ кэн сү ү рү гү н,

Сыыйа сыыйыллар сырыытын

Сылларыта, сынтарыта сынньан

Сымара хара сыырдарга

Ү гү с-ү гү стү к ү ллэҥ нэтэн,

Ү ү рэн, ү тэйэн, ү мү ө рү тэн,

Ү рү ҥ кү дэн ө рү кү тэн,

Ү гү һ ү н ү нтү рү тэ ү тү рү йдэ...

....................................................

....................................................

Кимтэн кэмчиэрийэн,

Киэҥ халлаан киэбэ

Кэхтэн кэриэрдэҕ эй?..

Туохтан хоргутан,

Туналыйар халлаан

Ньуура кубулуйдаҕ ай?..

Аатыгарын аҕ ай нии!..

Аан дайды туманыгар

Абааһ ы аһ ай адаҕ айбытыттан

Абаран айманнаҕ а дуу?

Эбэтэр

Ханна эрэ

Хара буорга

Хаан халыйбытыттан

Хараастан хаһ ыырдаҕ а дуу?

Саһ арҕ алаах халлаан

Сарсыардааҥ ы салгыныгар

Саһ ыарыылааҕ ы сахсыйбыттан

Саталанан сатараатаҕ а дуу?

Ол эбит буоллар

Орой мэник оҕ олор

Ойуур тыа ортотугар

Омуннаахтык ордооттообуттарыттан

Ороһ уйан олустаатаҕ а дуу?..

Ардьаалы, ааттатай нии!

Аныһ ыйдаҕ а баҕ ас

Тугун алыһ ай...

Сипсийдэҕ эбаҕ ас

Тугун сибиэнэй...

Тыалырдаҕ а баҕ ас

Тугун сытыытай!..

Сирилэс, сирдьигинэс силлиэ

Ситэн, ситэрэн сипсийдэ...

Ө рү с ө һ ү рэн ө рө һ ө лө ө н,

Кө бү ө хтээн кү рү лү ү кү ү гү нээтэ...

1928 с. бэс ыйа.

КИНИ*

(Ы р ы а)

Ө лү ө нэ ө рү с ү рдү ктү ү р сү ү һ ү гэр,

Ө ҥ ө йө н, тө ҥ кө йө н, ү ө ттү ү р тө рдү гэр,

Дьарҕ аалаах таҥ астаах дьахтар барахсан

Санааҕ а саптаран, санньыйан турбута...

Уулларбыт хорҕ олдьун унаар хараҕ ын

Убаҕ ас уута субуруйа тохтон,

Тэтэркэй имнэрин ситэ сиигитэн,

Кө мү с уутунуу мө лбө йө сү ү рбү тэ...

Xос ырыата:

Уой-уой, уооскуй, хотун, уоскуй даа-нии!..

Туохтан-туохтан туоххаһ ыйан тураҕ ын?

Ордук оҕ оҕ ун, кэрэхсиир киһ игин

Куоттаран, кутуруйан куруйдуҥ дуу?

Кү ндү кө лө ө скө ҕ ү н ууга умсаран,

Улаханнык уйманан уйадыйдыҥ дуу?

Эй-эй, эрдин, эймэнима дээ, эдьиэй!.. (2 т.)

Кө мө лтө, кө мү скэс кө рдө спү т кө рдү к,

Кө ппө ҕ ө р тү ө һ э кү ө рэҥ нии-кө бү ө хтү ү,

Уҥ уор-маҥ аар уссунун одуулуу,

Туналҕ аннаах ньуурун тутта турбута...

Иитэр ийэ — Элиэнэ эбэ эмиэ,

Кини кэмсилгэнэ киэҥ ин кэриҥ нээн,

Аймаһ ыйбыт абатын аһ ыммыттыы,

Сымнаҕ астык сыыйа, сыыгыныы сыппыта...

Xос ырыата:

Кү ө х ү ө т кү лү гэр хоолдьугун хоҥ кутан,

Хараҕ ын уута халыйарын хаһ ыйа,

Уйгута уларыйан уйадыйа

Уһ ун-уһ уннук уһ уутуу олооттоо...

Кэтэх ө ттү гэр кэккэлэччи ү ү ммү т

Кэрэ кэрдиис, ситэ силистээх систэр,

Хотун хомолтотугар холбоспуттуу,

Куруйан, куоҕ аһ ан хоҥ куспуттара.

Xос ырыата:

Эймэнэр эрэйин экчи эппэккэ,

Ол онно, ойуур уҥ уор уссунугар,

Ү рү ҥ илиитин ү рдү ктү к кө тө ҕ ө н,

Салгыҥ ҥ а сапсыйан, талбаатыы хаалбыта.

Кө мү с кө рдү к кү ндэлэс кү н кө стө рү н

Хараҥ а былыт хаххалыы саппыта,

Киэһ э кэмэлдьи, борук-сорук буолан

Кү кү р хайа кү лү гэ, кө стү бү тэ.

Хос ырыата:

Бэс ыйа, 1928 с. «Турудабыай баарса».