Ер-тұрмандық былғарылар

Ер-тұ рмандық былғ арылар аса берік, тердің, ылғ алдану мен кебудің ә серіне, кү н кө зіне жә не тө менгі температурағ а шыдамды, ү йкеліс кезінде тө теп беретін болуы керек.

Ер-тұ рман, ат ә бзелдері қ азақ халқ ының арасың да салт атқ а мініп жү ру ү шін жасалғ ан. Ер-тұ рман жасау, оны кү нделікті ө мірде пайдалану — қ азақ халқ ының ә леуметтік-экономикалық қ арым-қ атынас мә селелерімен тығ ыз байланысты.

Айыл — атқ а ерді бекітуге керекті жабдық. Айыл қ айыстан, былғ арыдан екі қ абатталып қ иылып жасалады. Оның ұ зындығ ы 150—160 см, ені 8 см. Айылдар тө с айыл (тартпа деп те аталады) жә не шап айыл болып 2-ге бө лінеді.

Белдік — қ айыстан, былғ арыдан қ айып тігіледі. Атты арбағ а шанағ а жеккенде ерді бекітіп ұ стататын тартпа бау.

Делбе — арбағ а не шанағ а жегілген кө лікті бұ рып отыруғ а арналғ ан ә бзел. Оны қ айыстан немесе есілген қ ылдан жасайды.

Желдік — тоқ ым мен ер қ апталының арасына салынатын былғ арымен қ апталғ ан екі бө лек киіз.

Жү ген — жылқ ыны жө нге бұ ру, байлау ү шін қ олданылатын ә бзел. Оны былғ ары мен қ айыстан жасайды. Ол ү шін қ айысты тігіп, ө ріп, тү йіп ә шекейлейді. Жү геннің қ айыс, тү йме, былғ ары, ө рме жү ген деген бірнеше тү рлері бар. Былғ ары жү генді астына қ айыс салып тігеді. Жү ген кең сірік, желкелік, ауыздық, сулық, тізгін шылбыр сияқ ты детальдардан тұ рады.

Қ амшы — ер-тұ рманның қ ұ рамына кіреді. Қ амшының сабын тобылғ ыдан, тау ешкі жә не ақ бө кеннің мү йізінен жасайды. Қ олғ а ұ стайтын жерін былғ арымен қ аптап, бү лдірге тағ ады.

Кейде қ амшының сабын тұ тастай былғ арымен қ аптап, кү міспен ә шекейлейді.

Қ анжығ а — салт атқ а бө ктерген затты байлайтын жің ішке қ айыс қ атпа.

Қ ұ йысқ ан — ер аттың мойнына кетпес ү шін былғ арыдан қ айыспен астарлап қ айып жасалатын ә бзел.

Шілдірік — ердің артқ а кетпеуін қ амтамасыз етеді, оны қ алың былғ арыдан жасап ә шекейлейді.

Ө ре — аттың алдың ғ ы жә не артқ ы аяғ ына салатын тұ сау. Ө рені қ ылдан, қ айыстан ө ріп, тү йіп жасайды.

Терлік — тоқ ымның астына салу ү шін қ ойдың жабағ ы жү нінен жасалады, шеттерін былғ арымен кемкереді.

Тұ сау — жылқ ының алдың ғ ы екі аяғ ын матау ү шін қ олданылатын қ айыс.

Шідер — жылқ ының алдың ғ ы екі аяғ ы мен артқ ы бір аяғ ын матау ү шін қ олданылатын қ айыс.

Шілия — қ алыпты аттың мойнына кетірмеу ү шін пайдаланатын ә бзел. Шілияны қ айыстан тігіп, тү йіп ө ріп істейді.

Техникалық былғ арылар

Техникалық былғ арылардың қ асиеттері оларғ а қ ойылатын талаптарғ а қ арай ә ртү рлі болып келеді. Мысалы, оптикалық қ ұ ралдардың шыны детальдарын сү рту ү шін қ олданылатын техникалық велюр мейлінше жұ мсақ, ә рі тө зімді болса, пергамент (жарғ ақ) деп аталатын иленбеген тері ө те қ атты болып келеді.

Бақ ылау сұ рақ тары:

1. Былғ ары ө ндірісінде теріні тиімді пайдалану?

2. Техникалық былғ арылар?

3. Ер-тұ рмандық былғ арылар?

4. Астарлық былғ арылар не ү щін қ ажет?

Лекция 11-12.Ұ лтанғ а, ө кшеге арналғ ан синтетикалык материалдар.Резиналар. желімдеуші заттар

Жоспар: