Резиналар. желімдеуші заттар

Негізгі талаптарғ а сай жалпы ұ йымдық классификаторда қ арастырылғ ан жасанды былғ ары жә не пленкалы материалдар ө ндірісінің ө німі ө ндіру сипатына жә не бұ йым типіне байланысты келесі топтарғ а бө лінеді: 1)жасанды жә не синтетикалық жұ мсақ былғ ары; 2)қ атырма типті қ атты жасанды былғ ары; 3)ұ лтарақ тық резең ке жә не басқ а да ұ лтарақ тық материалдар; 4)пленкалы материал; 5) айқ аспалы материалдар(тоқ ылғ ан); 6)кленка; 7) басқ а да жасанды материалдар (резең келі, қ атырмаланғ ан, жасанды ү лбір, техникалық жә не тұ рмыстық жағ дайларғ а белгіленген материалдар жә не басқ алары).

Алғ ашқ ы ү ш топ ө ң деу кластары, ал қ алғ ан тө рт топ бір класқ а жинақ талғ ан болады.

Ә р топтың материалдары белгіленуі бойынша бө лінеді. Мысалы, жасанды жә не синтетикалық былғ арылар-біріктіруші жә не пленка тү зуші ретінде қ олданылатын полимерлер тү рі бойынша; қ ұ рылымы бойынша; талшық ты негіз жә не басқ а да кө рсеткіштері бойынша, сонымен қ атар бұ йым ассортименті бойынша.

Жұ мсақ жасанды жә не синтетикалық былғ арылар ә ртү рлі белгіленудегі бұ йымдар дайындауғ а кең інен қ олданылады.

Жасанды жә не синтетикалық жұ мсақ былғ арыны маталардың, трикотаждың, мата емес материалдарының ә ртү рлі полимерлер негізіндегі жабындарына талшық ты негізді қ олдану арқ ылы ө ндіріледі. Бұ л материалдар табиғ и былғ арыны ауыстырып қ ана қ оймай ө зіндік қ олданысқ а тү седі.

Жасанды жұ мсақ былғ арының полимерлік жабыны негізінде немесе талшық ты негізді сің діруге ә ртү рлі химиялық табиғ аты бойынша пленка тү зушілер қ олданылады: ПВХ, полиуретан, синтетикалық қ абық тар жә не латекстер, полиамидтер, нитроцеллюлоза жә не т.б.

Талшық ты негізді біріктіру жолымен алынғ ан полимерлі пленкалы жабынның механикалық жә не гигиеналық қ асиеттерге ие немесе сің діру арқ ылы материалғ а суғ а жә не тозуғ а тұ рақ тылық қ асиет беріледі, оның созылғ ыштығ ы, жұ мсақ тығ ы жә не табиғ и былғ арының қ асиеттеріне жақ ын барлық басқ а да қ асиеттері беріледі. Осыдан МЕСТ16119-70 " Жасанды жұ мсақ былғ ары" бойынша осы топтың атауын алады..

Соң ғ ы 10-15 жылдық та ө ндірілген поромер деп аталатын жоғ ары сапалы синтетикалық былғ арылар тиімді болып есептеледі, олар жыл ө ткен сайын ә ртү рлі салалардағ ы ө неркә сіпте, ә сіресе аяқ киім жасау ө неркә сіьінде кең інен қ олданылуда, ө йткені олар белгілі тү рдегі гигиеналық қ асиеттерге ие.

Қ азіргі уақ ытта былғ ары галантериялы бұ йымының 95℅ жұ мсақ жасанды былғ арыны қ олданумен дайындалады, ал тасымалдау машиналарын жасау жә не полиграфия ө ндірісінде табиғ и былғ ары толығ ымен жасанды былғ ары, пленкалы жә не басқ а да жасанды материалдармен ауыстырылғ ан.

Қ атырма тә різді қ атты жасанды былғ ары ә ртү рлі талшық тық материалдардан-целлюлоза, мақ та талшығ ы, тігін ө ндірісінен алынатын қ алдық тар, сонымен бірге табиғ и былғ ары ө ндірісінің қ алдық тарын қ олданып дайындалады.

Мұ ндай типтегі қ атты жасанды былғ арыны аяқ киімнің жартылай қ атты бө лшектеріне-ұ лтарақ қ а, тұ мсығ ына жә не т.б белгіленуі бойынша қ олданылады. Бұ л материал қ асиетінің ерекшелігі, ө зінің механикалық қ асиеттерін ылғ ал жағ дайда сақ тап тұ ру қ абілеті, сонымен бірге ылғ алсиымдылығ ының жә не гигроскопиялық кө рсеткішінің жоғ ары мә ндік қ атынасы аяқ киімнің ішкі бө лшектерінің маң ызды қ асиетіне жатады. Мұ ндай типтегі жасанды былғ арылар беттік немесе орамдық материал ретінде шығ арылады.

Біздің елімізде осы типтегі қ атты жасанды былғ ары ұ лтанды жартылай жартылай білік, былғ арыматол, ұ лтанды целлюлоза материалы – Ұ ЦМ деп аталатын қ атты материалдар кең інен қ олданылуда.

Аяқ киімнің тө менгі бө лігіне арналғ ан ұ лтандық резең ке – кең таралғ ан материалдардың бірі болып есептеледі, олар негізінен ұ лтан, табан, ө кшелі табан жә не басқ а бө лшектер жасауғ а қ олданылады. Ұ сынылғ ан мақ саттар ү шін ә ртү рлі резең келер жасалады:

Аяқ киімдегі былғ арының тө менгі бө лігіне оның тұ тыну мерзімін ұ зарту ү шін салынатын жұ қ а ө ң деуге арналғ ан 1, 25-1, 35г/см³ тығ ыздық тағ ы монолитті резең ке;

Табиғ и былғ арығ а ұ қ сас резең келер, олар осындай иілгіштікке, қ алың дық қ а жә не тығ ыздық қ а ие, бірақ оның ү йкелу кедергісінен асады. Былғ арығ а ұ қ сас резең келерді жоғ ары стирол қ ұ рамды каучуктер негізіндегі қ оспалардан жасалады. ә ртү рлі былғ арығ а ұ қ сас резең келер шығ арылады, мысалы, былғ ары волон, стиронил жә не т.б. Былғ ары волонды ө ндіргенде ағ аш талшық тарды, техникалық целлюлозаны, вискозды жә не мақ та талшық тарының қ алдық тарын қ олданады;

Транспарентті (жартылай кө рсетілген) ұ лтарақ тық резең ке, қ оспасында каучуктің жоғ ары қ ұ рамымен (80% дейін) ерекшеленеді. Олар ү йкеліске кедергісінің жоғ арылығ ымен ерекшеленіп туристік жә не альпенистік аяқ киімдер жасауда жиі қ олданылады.

Поливинилхлоридті (ПВХ) пластикаттан пластинаны жә не бө лшектерді қ алыптау. Аяқ киімнің тө менгі бө лігін қ ысыммен қ ұ ю ә дісімен алу дұ рыс. ПВХ негізіндегі ұ лтарақ тық материалдар жоғ ары тозуғ а тө зімділігімен ерекшеленеді, бірақ суық қ а тө зімділігі тө мен жә не ү йкелу коэффициенті аз болады;

аяқ киімдік ө ндірісте операция қ атарын қ ысқ артатын, каблукпен монолитті ұ лтан қ алпы тү рінде полиуретанды ұ лтан материалдары.

Ұ лтанды дайындау ү шін ә ртү рлі термопластикалық полимердің негізінде басқ а материалдар қ олданылады.

Желімнің сипаттамалық ерекшеліктері аяқ киімдер ү шін табиғ и былғ арының орнына оларды кең інен қ олдануғ а мү мкіндік берді, оларды ө ң деуде механикаландыру жә не автоматтандыру процесстерін жү зеге асырады.

Жалпы кө лемде аяқ киімдер бө лшектері ү шін материал шығ арылымы жасанды былғ ары ү лесіне 75%-ды қ ұ рады.

Пленкалы материалдар кең қ олданыс тапты жә не ү лкен ассортиментте шығ арылады. Олар тек халық тұ тынатын бұ йымдар дайындау ү шін қ олданылмайды, мысалы, плащтар, алжапқ ыштар, скатерттер, перделер жә не т.б., сонымен қ атар аяқ киім бө лшегінде былғ арыны жә не маталарды ауыстыру ү шін қ олданылмайды.

Ө неркә сіп кә сіпорнында жасанды жә не пленкалы материалдарды негізінен ПВХ жә не ПЭ негізінде дайындайды.

Аяқ киімді дайындау кезіндегі қ олданылатын материалдар.

Аяқ киім жағ дайынан тә уелді болатын бө лек аяқ киім бө лшектері ә ртү рлі қ асиетті материалдан дайындалады.

Аяқ киім негізінен сыртқ ы жоғ арғ ы аяқ киім бө лшектерінен дайындалатын материалдар бойынша (сирек қ ысқ артылумен бұ л анық тамағ а астар да кіреді), жә не ұ лтан дайындалатын материалмен бө лінеді. Кейбір аяқ киімнің типтерінде ө кше материалдары кө рсетіледі.

Сыртқ ы жоғ арғ ы бө лшектер ү шін былғ ары, тоқ ыма жә не жаң а материалдар (жабулармен жабылғ ан маталар, жасанды былғ ары жә не т.б.) қ олданылады, ал бө лек бө лшектегі аяқ киімнің кейбір типтерінде жоғ арыдағ ы ажыратылғ ан материал комбинациялары дайындалады.

Қ азіргі заманда барлық талаптарды қ анағ аттандыратын жоғ арғ ы аяқ киімдер ү шін материал былғ ары болып табылады. Жоғ арғ ы аяқ киімдері ү шін былғ ары су реттегіш, буө ткізгіштік жә не тоқ уғ а тө зімділікке ие. Жоғ арғ ы аяқ киімдері ү шін хромды-ө сірмелі илеулі былғ арысы қ олданылады – юфть (шошқ а, ат жә не мық ты малдың терілері), илеудің хромды ә дісі; жарғ ақ, жартылай былғ ары (мық ты малдың терісі); шевро (ешкі терісі); шеврет (қ ойдың терісі). Сонымен қ атар, майлы илену былғ арылары қ олданылады – кү дері.

Ә рлеу ә дісі бойынша жоғ арғ ы аяқ киімдері ү шін былғ ары беті лакпен жә не велюрмен жабылғ ан табиғ и бетте болады (тү кті бетпен).

Егер аяқ киім тик-саржадағ ы қ арапайым матаны астармен дайындалса, онда аяқ киім сипаттамасы кезінде белгіленбейді. Арнайы астарды қ ондыру кезінде, мысалы, жылы аяқ киімдер ү шін, осы материалдар да кө рініс табады. Сонымен қ атар аяқ киімге астарлар қ атысы да белгіленеді.

Жоғ арғ ы аяқ киімдері ү шін қ олданылатын маталардан тығ ыз мақ тақ ағ аздарын белгілеу жө н болады: кирза, прюнель, аяқ киімді шагрень, кебісті шатыр, салтанатты жә не басқ а аяқ киім маталары ү шін қ атарлар. Зығ ыр маталары сирек қ олданылады.

Бө лек бө лшектегі жоғ арғ ы аяқ киімдері су жібермейтін қ абық шамен жабылғ ан матадан дайындалады. Бұ л материал жасанды былғ ары тобына жатады. Мұ ндай материалдардан кең ірек таралғ андары: кирза СК, шарголин, текстовинит, тү кті былғ ары жә не жасанды кү дері ИК. Алайда, ә лі де жоғ арғ ы аяқ киімдер ү шін жасанды материалдар толық тай талап етілген қ асиетке ие болар емес.

Ұ лтан пластикті, кеуекті немесе тегіс болатын резинадан, былғ арыдан дайындалады.

Ө кше ү шін былғ ары, резина, ағ аш жә не пластмасса қ олданылады. Жің ішке биік ө кшелерде ө кшенің жің ішкерген тө менгі бө лігі металлдан дайындалады (негізінен – екіншілік алюминнен).

Салынатын ұ лтарақ тар ү шін тығ ыз матаны жә не астарлы былғ арыны пайдаланады.

Артына талшық немесе мата қ ұ рылымына ие гранитоль, жасанды ұ лтарақ ты жартывал, былғ арыкартон, былғ ары жә не басқ а материалдар кетеді. Сол уақ ытта бұ л материалдар жылу ә рекеті кезіндегі қ абілеттілікке ие болуы керек.

Геленкалар арнайы тығ ыз картоннан, қ абық тан немесе металлдан жасалады.

Сыздық қ а табиғ и немесе жасанды былғ ары барады

Былғ ары галлантериялық заттарды даярлау ү шін жасанды былғ арылармен пленкалы материалдар кең ауқ ымды ассортиментте ө ндіріледі: винилді былғ ары ә ртү рлі негізде ө ндіріледі (матада, трикотажда, тоқ ылағ ан полотноларда) винилуретанды былғ ары, жасанды былғ ары, эластонды былғ ары, нитрастонды былғ ары ПВХ – пленка жә не т.б.

Жасанды былғ арылар классификациясы жә не жасанды материалдарды сынау ә дістері.

Регенератты – рецептіге таза каучуктен жиі ауыстырып тұ ру ү шін қ осады. Регенерат резең ке қ оспаның пластикасын арттырады, араласуын тездетеді.

Толық тырғ ыштар – бұ л дайын бұ йымның физико – механикалық қ асиеттерін жоғ арылатады. Толық тырғ ыштарғ а: сажа, каолин, синтетикалық шайыр жә не талшық тар жатады.

Жұ мсартқ ыштар – бұ л тү йіршік тә різді қ ұ рама бө ліктермен каучуктің біркелкі араласуын қ амта-масыз етеді. Бұ л резең ке қ оспаның пластикасын арттырады, оның арық арай ө ң делуін жең ілдетеді, сонымен қ оса резең кенің қ аттылығ ын тө мендетеді. Кө біне жұ мсартқ ыштар ретінде шайырлар (канифоль, рубракс, кумаронды шайыр), техникалық шайырлар (веретенді, вазелинді), табиғ и жә не синтетикалық майлы қ ышқ ылдар (стеаринді жә не т.б) қ олданылады.

Вулканизациялайтын заттар вулканизация процессі кезінде химиялық тү рде каучукпен ә рекеттеседі. Мұ ның нә тижесінде резең ке пайда болады. Вулканизациялайтын заттарғ а: кү кірт, селен, ө ндірістік хинон жатады.

Тездеткіштер каучуктің вулканизациялау уақ ытын қ ысқ артады жә не резең ке қ асиетін жақ сартады. Ол ү шін тү йіршік тә різді органикалық заттар – тиурам, каптакс, альтакс қ олданылады.

Белсендіргіштерде – вулканизация кезінде белсенді тұ здар пайда болады. Бұ л вулканизация процесін тездетеді, яғ ни жылдамдатады. Белсендіргіштерге: металл окистері (мырыш окисі жә не т.б) жатады.

Бутү згіштер – бұ л кеуектік резең ке бұ йымдар жасауда қ олданылады. Ол тығ ыздығ ын тө мендетіп, созылу кезіндегі резең кенің мық тылық шегін тө мендетеді. Бутү згіштер ретінде органикалық емес (екі кө мірқ ышқ ыл натриі, кө мірқ ышқ ыл алмоний) жә не органикалық (диамид, азодикарбонды қ ышқ ыл – порофорЧХЗ – 21) заттар қ олданылады.

Бояғ ыштар мен пигменттер – бұ л бұ йымдарғ а сә йкес қ ажетті тү с беру ү шін қ олданылады. Кө біне органикалық (қ ызыл сары лак) жә не бейорганикалық заттар (титанды ақ тау, литопон, қ ызыл темір окисі) қ олданылады.

Тө зуғ атө згіштік – бұ л резең кеге тозуғ а қ арсы тұ рақ тылығ ы жайында хабар береді. Кө біне тозуғ атө згіштік қ асиет беру ү шін неозон Д қ олданылады. Табанғ а арналғ ан кеуектік резең келердің рецептерінің ерекшелігі кө п мө лшерде каучуктің болуы, ол былғ арытектестерде БС – 45 стирольды каучугінің мө лшері кө п болады. Былғ арытектес кеуектік резең келерге арналғ ан резең ке қ оспасы рецептіне ұ сақ талғ ан вискозды жә не басқ ада жасанды талшық тар қ осылады. Транспарентті табан резең ке қ оспасы рецептінің қ ұ рамында ө те кө п мө лшерде табиғ и немесе синтетикалық каучуктер (70% дейін) болады. Ал регенерат мү лде болмайды.

«Стиронип» транспарентті резең келеріне арналғ ан резең ке қ оспасында стирольды – бутадиен СКМС – 30 каучугі жә не стереорегулярлы СКИ – 3 каучугі болады. Резең ке бұ йымдар (ГОСТ 10124-62, ГОСТ 385 – 62, ГОСТ 10123 – 62) бойынша бө лінеді:

Атауы бойынша – табан, ө кше, жартылай ө кшелер, фликтер, набойкалар жә не қ ыстырма;

Конфигурациясы бойынша – пластиналарғ а, белгі кө рсеткіштер, филирленбеген ү лгіленген, филирленген ү лгіленбеген бө лшектерге;

Қ ұ рылымы бойынша – кеуектік, кеуектік емес, былғ арытектес, талшық ты толық тырғ ышты, транспарентті;

Тү сі бойынша – қ ара, тү рлі – тү сті жә не екі тү сті;

Белгісі бойынша – А, Б, В, Г, Д, Е деп, ө з кезегінде қ алың дығ ы бойыншада жіктеледі.

Ү лгіленген профильді табандардың қ алың дығ ы бірдей болмайды, ә р бө лігінде фрезерлеумен тегістеу ү шін арнайы желімдері болады. Мұ ндай табандар барлық ә дістермен бекітілетін аяқ киімдер ү шін қ олданылады. Профильденген табандарғ а транспарентті (тү ссіз) табандар жатады.

Профильденген табандарды аяқ киімнің басқ ада бө лшектерімен тартылғ ан аяқ киімнің контурлық ө лшеміне сә йкестендіреді жә неде ол фрезерлеу мен тегістеуді қ ажет етпейді. Мұ ндай тү рдегі табандар ү лгіленген профильді табандар қ атарына жатады.

Ү лгіленген табандарғ а 12 – 13 мм биіктіктегі табандар жатады, бұ л биіктік тірек жазық тығ ында 10 – 12⁰ бұ рышта орналасады. Мұ ндай табандардың биіктігін желімдейді немесе дайын аяқ киім бұ йымына айналдыра пішеді. Ү лгіленген былғ арытектес жә не транспарентті табандар кө біне орташа немесе биік ө кшеде шығ арылады.

Профильді ү лгіленген резең ке табандарды жерге тимейтін бө лігін тегі, ал жерге тиетін бө лігінде суреті бар етіп дайындалады. Мұ ндай аяқ киімнің тұ мсық бө лігіндегі табан қ алың дау болады.

Профильді ү лгіленген табандар негізі кеуектік емес қ ұ рылымда шығ арылады.

Кеуектік емес былғ арытектес табандарғ а былғ ары табандар жапсырып, желімдейді. Бұ л оның тозуғ а тө зімділігін, суғ а тө теп бергіштігін, жылусақ тағ ыштық қ асиеттерін арттырады.

ВНИИПК резең ке зауыттарымен бірігіп табандар ү шін жаң а материалдарды ойлап шығ арды: термотұ рақ ты былғ арытектес резең келерді талшық ты толық тырғ ыштармен бірге шығ арды – бұ л термоволон деп аталады, жә неде тү сі табиғ и каучукқ а ұ қ сас кеуектік резең келер – бұ л порокреп деп аталды, сонымен қ атар тығ ындаманы алмастыратын кеуектік резең келер ойлап шығ арылды. Ө ндіріске осылайша жаң а 0.4 – 0.5 г/см³ қ алың дық тағ ы резең ке ү лгіленген кеуектік табандар енгізілді. Сонымен қ оса ДСТ – 30, ДМСТ – 30 жә не ПДУ мапркадағ ы табандар ү шін термоэластопласттардың (ТЭП) шығ арылымы мең герілді.

Каучуктерге қ арағ анда ТЭП – тар вулканизациялық агенттерсіз бұ йымды ө ң деу ү шін қ ажетті термопластикағ а ие. ТЭП – тен жасалғ ан бұ йым ө зіндік жоғ ары тозу мен суық қ а тө зімділігімен ерекшеленеді.

Ү лгілінген ө кшелердің жерге тиетін бетінде профильденген суреттері болады, ал жекелеген тү рлерінде – шегелердің бастарынан, яғ ни аяқ киімге ө кшені бекіткенде жү рген кезде аяқ қ а батпас ү шін арнайы ойыстары болады. Ө кшенің жерге тимейтін бө лігі иілің кі кү йде болады, бұ л аяқ киімге ө кше бө лігінің ың ғ айлы орналасуына ың ғ ай жасайды.

Ал ө кше массасы мен резең ке шығ ынын азайту ү шін ө кшелерде бос болып тұ ратын кең істіктер жасайды. 25 – 40мм (орташа) биіктіктегі ө кшелердікеуектік жә не кеуектік емес резең келерден жасайды. Ү лгіленген жартылай резең ке ө кшелерді 6 – 10мм биіктікте, кө біне жерге тимецтін бетінде бос кең істіксіз шығ арылады.

Ү лгіленген резең ке набойкалар 6 мм дейінгі қ алың дық та болады жә не жазық жерге тимейтін бө лігі болады. Набойкаларды – тозуғ а тө згіш кеуектік, кеуектік емес резең келерден жасайды.

Ү лгіленген ө кшелер, жартылай ө кшелер жә не набойкалар бір бірінен фасоны, ө лшемі, жерге тиетін, яғ ни жү ріске ұ шырайтын жазық тық беті арқ ылы ажыратылады. Бір фасондағ ы бө лшектер ө лшемін табанның жерге тиетін бетіне 2 нө мірлі санмен белгіленеді. Жә неде аралас 2 тү рлі ө лшем қ олданылады.

Резең ке ө кшелік пластиналарды тығ ыздығ ы бойынша Д жә не ДШ маркалы (тығ ыздығ ы 0.51 – 0.70 г/см³ ), Е жә не ЕШ (0.30 – 0.50 г/см³ тығ ыздық тағ ы) маркалы болып бө лінеді. Пластиналар қ алың дығ ы бойынша Д жә не Е маркалы 6 топқ а, ал ДШ жә не ЕШ маркалы пластиналар 8 топқ а бө лінеді.

Резең ке набойкалық пластиналарды ү ш топтағ ы кеуектік емес қ ұ рылымдағ ы резең келерден дайындайды, ал былғ арытектес кеуектік емес пластиналар – бір топтан жасайды. Фликке арналғ ан резең ке пластиналарды Ж жә не ЖШ маркалы пластиналардан (0.50 – 0.70 г/см³ тығ ыздық тағ ы) жасалады. Ж маркалы резең ке пластиналарды 5 топқ а, ал ЖШ маркалы пластиналарды 7 топқ а жіктейді.

Пласстикалық массадан жасалғ ан аяқ киім ассортименттерінің бө лшектері айтарлық тай кең тарағ ан. Пластмассадан табандар, ө кшелер, жартылай ө кшелер, набойкалар, жартылай стелкелер, негізгі стелкелер, сірелер, тұ мсық тар, декоративті ранттар жә не т.б бө лшектер жасалады. Табандарды жасау ү шін ә ртү рлі пластмассалар қ олданылады. Оларғ а: полиэтилен, поливинилхлорид, полиуретен жә не т.б жатады.

Полиэтиленнен жасалғ ан табандар – жоғ ары тозуғ атө згіштікке жә не тө мен қ аттылық қ а ие. Мұ ндай табандар қ ажетті эластикағ а ие болмайды, сондық тан ол аяқ киімнің жоғ арғ ы бө лігіне бекіткенде біраз қ иындық тарғ а соқ тырады, сол себепті мұ ндай табандар жағ ажай, спорт жә не кейбә р арнайы аяқ киімдер ө ндірісінде қ олданылады.

Поливинилхлоридтен жасалғ ан табандар - ә демі сыртқ ы тү рімен жә не де қ ышқ ыл мен тұ здардың ә скріне тө зімділігімен ерекшелінеді. Мұ ндай табандар тө мен температурадақ атты, тез сынғ ыш болады, сондық тан оларғ а арнайы пластификаторлар қ осады (диоктилсебацинат, дибутилсебацинат). Пластификаторларды қ осудың басты себебі: ол суық қ а тө зімділігін арттырады. Поливинилхлоридтен жасалғ ан табандар монолитті жә не кеуектік қ ұ рылымда шығ арылады. Бұ л қ ұ рылым оның салмағ ын 40% ғ а тө мендетіп, эластикалығ ын арттырады.

Поливинилхлоридке СКН нитрильді каучук полимерлі пластификаторы қ осылады, бұ л оның соқ қ ығ а тө теп бергіштігін, май, жанармай жә не суық қ а тө зімділігін арттырады. Поливинилхлоридтен жасалғ ан табандар резең ке табандарғ а қ арағ анда жоғ ары қ ажалуғ а қ арсылық қ а ие. Одан шық қ ан қ алдық тарды қ айта ө ң деуге болады. Бірақ мұ ндай табандар тез жыртылып, жолда жү ргенде қ ажалу коэффициенті тө мен болады.

Полиамид – сыртқ ы тү рі қ атты материалды кө рсетеді, 200⁰ С температурада балқ иды. Сонымен қ оса минералдармен, сірке қ ышқ ылымен, қ ұ мырсқ а қ ышқ ылымен, бір жә не кө п томды фенолдармен араласады.

Полиамидтерден жасалғ ан бұ йымдардың беткі жазық тығ ы қ ышқ ылдық бояулармен боялады.

Полиуретанды ү лгіленген кеуектік жә не кеуектік емес табандар, набойкалар, рубцолар жасау ө ндірісінде қ олданады. Полиамидтермен салыстырғ анда полиуретан жоғ ары қ ажалуғ а қ арсылық қ а, эластикағ а, суық қ а тө зімділікке, қ ышқ ыл мен негіздің ә серіне, жыртылуғ а тө зімділікке ие.

Ө кшелердің кө птеген ассортиментттерін – полиамидтерден, полистирольдан, полипропиленнен, модифицерленген полиакрилаттан, ацетат – целлюлозадан жә не ацетобутират – целлюлозадан ө ң деп шығ арады.

Пластмасс ө кшелер – жоғ ары мық тылық пен ерекшеленеді. Соқ қ ығ а тө зімділігімен иілуге тұ рақ тылығ ын арттыру ү шін ө кшелерді металл кү шейткіштермен бекітіледі.

Бақ ылау сұ рақ тары:

1. Бояғ ыштар мен пигменттер тү релері мен сипаттамасы?

2. Жасанды былғ арылар классификациясы жә не жасанды материалдарды сынау ә дістері?

3. Поливинилхлоридтен жасалғ ан табандар ерекшелігі?

4. Полиэтиленнен жасалғ ан табандардың ерекшелігі?

Ә дебиеттер:

1. Тігін ө ндірісінің материалтануы: жоғ арғ ы оқ у орнының студенттеріне арналғ ан оқ улық / Б.Р. Рысқ ұ лова, А.Ж.Қ ұ тжанова/ Алматы: 2011ж

2. Қ ұ тжанова А.Ж., Таймурзаева Н.О. Мақ та мата ө ндірісінің жалпы технологиясы. Астана: " Арман ПВ" баспасы, 2008-246 бет.