Махамбет шығармаларының зерттелуі, жариялануы.

Махамбет ө лең дері баспа бетін кейін кө рді.

1. 1908 жылы Қ азанда басылып шық қ ан «Мұ рат ақ ынның Ғ ұ мар қ ажығ а айтқ аны» деген жинақ қ а 100 жолдан астам екі толғ ауы енеді. Орыс тарихшылары ақ ынның ө мірі туралы деректер береді. А.Рязановтың 1927 жылы шық қ ан «Исатай Тайманов кө терілісі» деген кітабында 1927жылы шық қ ан біршама материалдар бар. В.Ф.Шахматов «Ішкі орда И.Тайманов бастағ ан кө теріліс» (1946), Қ.Жұ малиев, Х.Досмұ хамедов, Б.Аманшин, Б.Адамбаев, М.Тілеужановтар ел аузынан тарихи деректер жинап, баспасө зде жариялағ ан.

2. 1910 жылы Орынборда «Шайыр» атты жинақ қ а бір топ ө лең дері енді (Каримовтар баспаханасынан шық қ ан).

3. 1925 жылы Махамбеттің алғ аш ө лең дер жинағ ы шық ты.

4. 1927 жылы «Жаң а мектеп» журналында 304 жолдан тұ ратын «Баймағ анбет сұ лтанғ а айтқ аны» ө лең і басылғ ан.

5. 2002-2003 жылы ақ ын ө лең дері толық тырылып шық ты. «Біз ер едік», «Махамбет».

1. Ө мірі. Махамбет десек, батыр ұ ғ ымы тұ рады (1803-1846). 43 жасында қ айтыс болғ ан.

Қ азіргі Орал облысы Орда ауданы Бекетай қ ұ мында ө мірге келген. Бала кезінде батыр, қ айраткер деп білген. Махамбетпен алғ аш мектеп оқ улығ ында таныссың дар. «Соғ ыс» мектеп бағ дарламасында, «Мен, мен едім, мен едім» ө лең дері оқ ытылады. 1833 жылы Зулхарнайғ а тә лімгер болып, Орынборда тұ рады. Нарын қ ұ мы, Қ араой деген жерде қ ұ лпытасы бар. Екі баласы болғ ан. 1.Махмуд, 2. Нұ рсұ лтан оны 1844 жылы он жасарында Орынборғ а оқ уғ а ә келеді.

Ө мірінде 3 шайқ асқ а қ атынасқ ан.

1. 1837 Жасау тү бінде Исатаймен бірге хан ордасына шабуыл.

2. Тө стө беде Гекке ә скерімен шайқ ас Шынғ али сұ лтанғ а қ арсы.

3. 1938 Ақ бұ лақ тағ ы шайқ ас. Исатай қ аза болады. Ө мір бойы Жә ң гір хан мен Баймағ анбет сұ лтанмен жағ аласып ө ткен. 1939 жылы Калмыков тү рмесіне қ амалғ ан. Орысша, мұ сылманша сауатты болғ ан. Оны А.В.Рязанов дә лелдеген.

1959 ж. қ арайдағ ы бейітіне ескерткіш қ ойылғ ан. 1966 ж. қ абірін қ азады. 1995 ж. 12 метрлік мазар салынғ ан.

Зерттеушілер:

Кө теріліс туралы алғ аш дерек Никита Совигеннің «И.Тайманов» ең бегінде кездеседі.

1. 1908 жылы Қ азанда жинақ қ а 100 жол екі толғ ауы басылады. Оны Жә ң гір хан немересі Шә ң герей Бө кейханов шығ арғ ан.

2. Х.Досмұ хамедов жинап бастырғ ан 1925 ж. Ташкент тұ ң ғ ыш жинағ ы.

3. 1910 жылы Орынборда «Шайыр» жинағ ына «Ереулі атқ а ер салмай» ө лең і алғ аш рет жарияланады.

4. Орыс тарихшысы А.Рязановтың «Исатай Тайманов кө терілісі» кітабында дерек бар.

5. 1839 жылы Перовск экспедициясындағ ы Ковалевский Махамбетпен кездескен. 1843жылы «Странствователь» ең бегінде Махамбет туралы айтқ ан.

6. Алғ аш ө лең дер жинағ ы шық ты. Ташкентте 1926 жылы «Жаң а мектеп» журналында, 304 жол ө лең і.

7. 1946 жылы Қ.Жұ малиев, 1925 жылы «Исатай Махамбет», Х.Досмұ хамедов, Б.Аманшин, М.Тілеужанов тарихи деректерді ел аузынан жинайды. М.Ә уезов «Ә дебиет тарихы» 1927жыл.

8. М.Ә уезов, С.Мұ қ анов, Х.Досмұ хамедов 1908ж. «Мұ рат ақ ынның Ғ ұ марқ азығ а айтқ аны, 1912 «Шайыр» жинағ ына жариялағ ан.

9. 2002-2003жыл «Біз ер едік!», «Махамбет» жинақ тары қ айта басылып шық ты, Ф.Оң ғ арсынова орыс тіліне аударғ ан.